ZoneTechTruy xuất nguồn gốc thủy sản: quy định, eCDT và cách làm cho HTX năm 2026
Truy xuất nguồn gốc thủy sản là ghi lại đủ thông tin để từ một lô tôm, cá đang bán, lần ngược được nó đến từ ao nào, tàu nào, nhận từ ai và đã giao cho ai. Thủy sản khai thác đi theo hệ thống điện tử eCDT, thủy sản nuôi trồng đi theo sổ ghi chép từng ao, từng lứa. Bài dành cho HTX, cơ sở nuôi, thu mua và sơ chế nhỏ, là một phần của chủ đề truy xuất nguồn gốc nông sản.
Tóm tắt nhanh
- Nguyên tắc cốt lõi là "một bước trước, một bước sau": mỗi cơ sở biết lô hàng nhận từ đâu và giao cho ai.
- Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT thay Thông tư 03/2011/TT-BNNPTNT về truy xuất, thu hồi sản phẩm thủy sản từ 02/02/2022; tài liệu còn dẫn Thông tư 03/2011 là đã cũ.
- Thủy sản khai thác: hệ thống eCDT áp dụng từ 1/3/2026 theo Thông tư 81/2025/TT-BNNMT.
- Thủy sản nuôi: ghi theo ao và lứa (giống, thức ăn, thuốc, thu hoạch), gắn mã lô khi xuất bán.
- Một lô chỉ gồm một ao hoặc một chuyến; gộp lô là lỗi khiến không thu hồi được khi có sự cố.
Truy xuất nguồn gốc thủy sản là gì?
Đó là khả năng lần theo một đơn vị sản phẩm qua các công đoạn sản xuất, chế biến, phân phối. Khi có lô lỗi, cơ sở chỉ thu hồi đúng lô đó thay vì cả kho.
Hộp tóm tắt: nguyên tắc một bước trước, một bước sau
Mỗi cơ sở chỉ cần giữ chắc hai đầu: nhận lô từ ai (một bước trước), giao lô cho ai (một bước sau), và điều đã xảy ra với lô trong cơ sở mình. Văn bản hướng dẫn yêu cầu ghi lô nhận (tên, địa chỉ, mã số cơ sở cung cấp, thời gian, khối lượng, mã nhận diện), lô sản xuất (mã lô ở từng công đoạn) và lô xuất (cơ sở tiếp nhận, thời gian, khối lượng) (Luật Minh Khuê, tổng hợp theo Thông tư 03/2011).
Thủy sản khai thác và thủy sản nuôi trồng khác nhau thế nào
| Tiêu chí | Thủy sản khai thác | Thủy sản nuôi trồng |
|---|---|---|
| Điểm khởi đầu | Tàu cá, chuyến biển | Con giống, ao nuôi |
| Dữ liệu chính | Nhật ký khai thác, khai báo cảng, biên nhận bốc dỡ | Sổ nuôi: giống, thức ăn, thuốc, thu hoạch |
| Công cụ nhà nước | eCDT | Chưa có hệ thống bắt buộc chung; cơ sở tự ghi sổ |
Ai phải truy xuất và văn bản đang áp dụng năm 2026
Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT áp dụng cho mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thuộc Bộ Nông nghiệp quản lý. Hộ, cá nhân sản xuất nhỏ lẻ để dùng tại chỗ, không bán ra thị trường thì không thuộc diện (VCCI).
Cơ sở nuôi, sơ chế, chế biến, kho lạnh
| Loại cơ sở | Phải ghi gì | Giấy tờ đi kèm khi giao |
|---|---|---|
| Cơ sở nuôi, HTX nuôi | Sổ nuôi theo ao, lứa; phiếu thu hoạch có mã lô | Phiếu giao hàng ghi mã lô, ao, ngày thu |
| Thu mua, đại lý | Lô nhận từ hộ nào, ngày nào, bao nhiêu kg | Phiếu giao ghi lại mã lô gốc |
| Sơ chế, chế biến | Mã lô nguyên liệu, mã lô thành phẩm, tỷ lệ quy đổi | Nhãn có mã lô thành phẩm |
Văn bản hiện hành và văn bản đã hết hiệu lực
| Văn bản | Nội dung | Tình trạng |
|---|---|---|
| Thông tư 03/2011/TT-BNNPTNT | Truy xuất, thu hồi thủy sản | Bị thay từ 02/02/2022 |
| Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT | Truy xuất, thu hồi, xử lý thủy sản không bảo đảm an toàn | Đang áp dụng, thay Thông tư 03/2011 |
| Thông tư 81/2025/TT-BNNMT (31/12/2025) | Thủy sản khai thác, eCDT | Áp dụng eCDT từ 1/3/2026 |
Thủy sản khai thác: eCDT, nhật ký khai thác và IUU
Với hải sản đánh bắt, truy xuất bắt đầu từ chuyến biển và được ghi trên hệ thống điện tử của nhà nước.
eCDT là gì, áp dụng từ khi nào
eCDT là Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử. Từ 1/3/2026, hệ thống được dùng để quản lý tàu cá ra vào cảng và cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng, theo Thông tư 81/2025/TT-BNNMT ban hành ngày 31/12/2025. Trong tháng 3/2026, 19.806 trên 80.346 tàu thuộc diện bắt buộc đã khai báo, đạt 24,65% (Cổng thông tin Hà Tĩnh, 8/4/2026).
Phần mềm chạy trên điện thoại, ghi nhật ký khai thác cả khi không có mạng, đồng bộ khi tàu cập bờ, và cấp giấy xác nhận nguồn gốc nguyên liệu cho nhà máy (Đại biểu Nhân dân).
IUU thủy sản và thẻ vàng của EU
IUU là khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. EU chỉ cho nhập thủy sản biển có giấy chứng nhận khai thác do quốc gia treo cờ xác nhận, và từ 10/1/2026 nhà nhập khẩu EU bắt buộc dùng hệ thống CATCH để xử lý giấy này (Ủy ban châu Âu). Việt Nam vẫn đang chống khai thác IUU; Ban Chỉ đạo quốc gia họp phiên thứ 36 ngày 13/10/2026 (Nông nghiệp và Môi trường). EC áp thẻ vàng từ tháng 10/2017 (VCCI); sau thanh tra lần 5 tháng 3/2026 vẫn chưa gỡ (Trung tâm WTO). Chi tiết về thẻ vàng và nghĩa vụ của từng mắt xích có trong bài IUU thủy sản.
Thủy sản nuôi trồng: dữ liệu cần ghi theo từng ao, từng lứa
Với tôm, cá nuôi, đơn vị truy xuất là một ao trong một lứa; mỗi lần thu hoạch sinh ra một mã lô.
Con giống, thức ăn, thuốc, thu hoạch
| Nhóm dữ liệu | Ghi gì | Khi nào ghi | Giấy tờ giữ lại |
|---|---|---|---|
| Con giống | Cơ sở bán giống, ngày thả, số lượng, ao | Ngày thả | Hóa đơn, giấy kiểm dịch giống |
| Thức ăn | Tên, lô sản xuất, lượng cho ăn mỗi ngày | Hằng ngày | Hóa đơn mua, nhãn bao |
| Thuốc, hóa chất | Tên, liều, ngày dùng, ngày ngừng | Mỗi lần dùng | Hóa đơn, đơn của cán bộ thú y nếu có |
| Thu hoạch | Ngày, ao, khối lượng, người mua, mã lô | Mỗi lần thu | Phiếu cân, phiếu giao |
Cột "ngày ngừng thuốc" liên quan trực tiếp đến dư lượng. Sổ giấy cũng được, miễn ghi đều.
Giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản khi vận chuyển
Thủy sản giống và thủy sản thương phẩm vận chuyển ra khỏi tỉnh có thể phải khai báo kiểm dịch với cơ quan thú y tùy loài và mục đích. Hồ sơ, nơi nộp và thời hạn cấp có trong bài giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản.
Yêu cầu truy xuất theo kênh bán: chợ, chuỗi, xuất khẩu
Hồ sơ người mua đòi tăng dần từ chợ đến xuất khẩu. Bảng dưới là yêu cầu thường gặp, không thay hợp đồng cụ thể.
| Kênh bán | Người mua thường yêu cầu | Mức chi tiết |
|---|---|---|
| Chợ, thương lái | Phiếu cân | Thấp, vẫn nên ghi sổ |
| Siêu thị, chuỗi cửa hàng | Mã lô trên bao bì, sổ nuôi, kết quả kiểm nghiệm, giấy chứng nhận cơ sở | Trung bình đến cao |
| Nhà máy chế biến xuất khẩu | Sổ nuôi đủ lứa, ngày ngừng thuốc, mã lô từng ao; với hàng khai thác là giấy tờ từ eCDT | Cao |
| Nhập khẩu vào EU (qua nhà máy) | Giấy chứng nhận khai thác được xác nhận, xử lý qua hệ thống CATCH | Rất cao |
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản cho cơ sở nhỏ
Cơ sở nhỏ cần ba thứ: quy ước mã lô, sổ nhập xuất theo lô và thủ tục thu hồi viết sẵn. Hướng dẫn từng bước kèm biểu mẫu có trong bài cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Quy ước mã lô
Mã lô nên đọc được bằng mắt: ví dụ "A03-26L2-0915" là ao 3, lứa 2 năm 2026, thu ngày 15/9. Mỗi lần thu một ao là một mã.
Mẫu sổ nhập, xuất theo lô
Sổ cần các cột: ngày, mã lô, nguồn (ao hoặc cơ sở cung cấp), khối lượng nhận, khối lượng xuất, nơi nhận, số phiếu giao. Sơ chế thì thêm cột mã lô thành phẩm.
Thủ tục thu hồi khi có lô lỗi
- [ ] Xác định mã lô lỗi và mọi nơi đã nhận lô đó từ sổ xuất.
- [ ] Báo người mua ngừng bán, ghi giờ báo.
- [ ] Thu về, đếm khối lượng, so với khối lượng đã xuất.
- [ ] Cách ly hàng thu hồi, ghi rõ hướng xử lý.
- [ ] Ghi nguyên nhân và cách sửa vào sổ.
Lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản
Ba lỗi làm hồ sơ có mà không dùng được. Phân tích thêm có trong bài lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Gộp nhiều ao, nhiều chuyến vào một lô
Gộp ba ao thu cùng ngày vào một mã thì một ao có dư lượng là phải thu hồi cả ba.
Không lưu hồ sơ đủ thời gian
Thông tư 17/2021 yêu cầu lưu thông tin truy xuất tối thiểu 6 tháng với thủy sản tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến, tính từ ngày sản xuất (Bộ Nông nghiệp).
Dẫn chiếu văn bản đã hết hiệu lực
Nhiều biểu mẫu vẫn ghi "theo Thông tư 03/2011", cho thấy hồ sơ không được cập nhật từ 2022.
Ví dụ: HTX nuôi tôm nhỏ tổ chức hồ sơ theo lô
Ví dụ giả định: một HTX có 6 ao tôm, bán cho thương lái và một nhà máy chế biến.
| Việc | Ai làm | Ghi ở đâu |
|---|---|---|
| Thả giống, ghi cơ sở giống, ngày, số lượng | Tổ trưởng ao | Sổ nuôi từng ao |
| Ghi thức ăn, thuốc, ngày ngừng thuốc | Người chăm ao | Sổ nuôi từng ao |
| Thu hoạch, đặt mã lô, cân | Tổ trưởng ao, kế toán HTX | Phiếu thu hoạch, sổ xuất theo lô |
| Giao hàng kèm phiếu ghi mã lô | Kế toán HTX | Phiếu giao, sổ xuất |
| Lưu hồ sơ, kiểm sổ cuối tháng | Ban điều hành HTX | Bìa hồ sơ theo lứa |
Khi nhà máy báo một lô có vấn đề, HTX tra mã lô ra ao, lứa, ngày ngừng thuốc, và biết thương lái nào cũng nhận hàng cùng ao.
Zonetech hỗ trợ gì?
Zonetech làm truy xuất theo lô, hồ sơ, kênh bán và quy trình cho doanh nghiệp, HTX, trang trại nông sản, theo cách đội ngũ đang làm cho TRAVINA. Phạm vi cho thủy sản cần trao đổi trước. Xem giải pháp Nông sản của Zonetech hoặc gọi 0828.229.666, 0976.179.886 để nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản.
Câu hỏi thường gặp về truy xuất nguồn gốc thủy sản
Đối tượng nào phải truy xuất nguồn gốc thủy sản?
Mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh thủy sản bán ra thị trường. Theo Thông tư 17/2021, chỉ hộ sản xuất nhỏ lẻ để dùng tại chỗ là không thuộc diện.
eCDT là gì và ai phải khai báo?
eCDT là hệ thống truy xuất thủy sản khai thác điện tử, áp dụng từ 1/3/2026. Tàu cá thuộc diện bắt buộc khai báo ra vào cảng trên hệ thống; cảng cá cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua đây.
Hồ sơ truy xuất thủy sản phải lưu bao lâu?
Theo Thông tư 17/2021: tối thiểu 6 tháng với hàng tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến, 12 tháng sau hạn sử dụng với hàng có ghi hạn.
Hộ nuôi thủy sản nhỏ bán ở chợ có phải truy xuất không?
Thông tư 17/2021 chỉ loại trừ hộ nuôi để dùng tại chỗ, không bán ra thị trường. Hộ đã bán ra chợ hay cho thương lái nên ghi sổ ao và phiếu giao.
Khi nào cần giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản?
Thường khi vận chuyển thủy sản giống hoặc thương phẩm ra khỏi tỉnh, tùy loài và mục đích. Hỏi cơ quan thú y địa phương trước chuyến hàng.
Đọc tiếp: truy xuất nguồn gốc mật ong và truy xuất nguồn gốc rau.
Cập nhật lần cuối: 13/10/2026.