ZoneTechLỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản và cách khắc phục
Lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản thường không phải thiếu sổ mà là sổ có nhưng không nối được: gộp nhiều ao vào một lô, mất mã ở bàn sơ chế, sổ nuôi thiếu ngày ngừng thuốc, mua cá không có giấy biên nhận. Bài này liệt kê 8 lỗi, nguyên nhân và cách sửa từng lỗi, dành cho HTX nuôi, đại lý thu mua và cơ sở sơ chế đã bắt đầu làm truy xuất thủy sản.
Tóm tắt nhanh
- Gộp lô làm thiệt hại lan rộng: một ao có vấn đề kéo theo thu hồi mọi ao chung mã.
- Sổ nuôi thiếu cột ngày ngừng thuốc thì không giải thích được khi phát hiện dư lượng.
- Chở giống ra tỉnh không có giấy kiểm dịch có thể bị phạt và tiêu hủy cả lô.
- Đoàn thanh tra EC tháng 3/2026 vẫn chỉ ra lỗi giám sát sản lượng bốc dỡ và kiểm soát nguyên liệu khai thác nhập khẩu.
8 lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản
Bảng dưới xếp lỗi theo khâu, kèm hậu quả khi có sự cố.
| # | Lỗi | Khâu | Hậu quả |
|---|---|---|---|
| 1 | Gộp nhiều ao hoặc nhiều chuyến tàu vào một mã lô | Thu hoạch, thu mua | Thu hồi rộng hơn mức cần |
| 2 | Mất mã khi sơ chế, ghép mẻ không ghi | Sơ chế | Không biết thành phẩm lấy từ ao nào |
| 3 | Sổ nuôi thiếu ngày ngừng thuốc | Nuôi | Không giải trình được dư lượng |
| 4 | Thiếu giấy kiểm dịch giống khi chở ra tỉnh | Đầu vào | Bị phạt, tiêu hủy lô giống |
| 5 | Mua hải sản không có giấy biên nhận bốc dỡ | Thu mua hàng khai thác | Nhà máy không nhận cho đơn xuất khẩu |
| 6 | Lưu hồ sơ không đủ thời hạn | Lưu trữ | Không truy được lô cũ khi bị phản ánh |
| 7 | Biểu mẫu dẫn văn bản đã hết hiệu lực | Hồ sơ | Bị đánh giá hồ sơ không cập nhật |
| 8 | Chưa có quy trình thu hồi viết sẵn | Xử lý sự cố | Báo chậm quá 24 giờ |
Ba nguyên nhân gốc
Tám lỗi trên bắt nguồn từ ba chỗ, mỗi chỗ có một cách sửa gốc:
| Nguyên nhân gốc | Biểu hiện | Dẫn tới lỗi số | Cách sửa gốc |
|---|---|---|---|
| Ghi sau, không ghi tại chỗ | Chép lại cuối ngày từ trí nhớ, sót mã lô và số kg | 1, 3, 5 | Sổ để tại bờ ao, tại bến; ghi ngay khi cân |
| Mã lô không đi theo hàng | Mã có trong sổ nhưng không dán trên thùng, không ghi trên phiếu | 1, 2 | Dán nhãn mã lô lên thùng, in ô mã lô trên mọi phiếu |
| Không ai kiểm sổ | Lỗi tích lại vài tháng mới lộ | 6, 7, 8 | Giao một người kiểm sổ mỗi tháng |
Cách khắc phục từng lỗi
Lỗi 1 và 2: gộp lô, mất mã khi sơ chế
Mỗi lần thu một ao hoặc mỗi chuyến tàu là một mã. Ở bàn sơ chế, mở sổ chuyển mã: mã nguyên liệu vào, số kg, mã thành phẩm ra, số kg. Nếu bắt buộc ghép, ghi đủ mọi mã gốc. Cuối ngày kiểm tổng thành phẩm không vượt tổng nguyên liệu.
Lỗi 3: sổ nuôi thiếu ngày ngừng thuốc
Thêm cột "ngày ngừng dùng" cạnh cột tên thuốc, kèm cột "ngày được thu sớm nhất". Không xuất bán ao nào chưa qua ngày đó.
Lỗi 4: thiếu giấy kiểm dịch giống
Nộp đăng ký kiểm dịch trước chuyến hàng; thời hạn theo Thông tư 03/2026/TT-BNNMT là 1 ngày làm việc nếu không lấy mẫu, 3 ngày nếu phải lấy mẫu. Ghi số giấy vào sổ nuôi. Hồ sơ chi tiết có ở bài giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản.
Lỗi 5: mua hải sản không có giấy biên nhận
Từ 1/3/2026, eCDT được dùng để cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng (Cổng thông tin Hà Tĩnh). Đại lý ghi số giấy biên nhận và số đăng ký tàu vào phiếu mua; hàng chưa có giấy thì tách riêng, không trộn vào lô giao nhà máy xuất khẩu. Lý do pháp lý nằm ở bài IUU thủy sản.
Lỗi 6 và 7: lưu không đủ hạn, dẫn văn bản cũ
Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT yêu cầu lưu tối thiểu 6 tháng với thủy sản tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến, 12 tháng sau hạn sử dụng với hàng có ghi hạn (Bộ Nông nghiệp). Thông tư này thay Thông tư 03/2011/TT-BNNPTNT từ 02/02/2022, nên biểu mẫu nào còn ghi "theo Thông tư 03/2011" cần sửa căn cứ.
Lỗi 8: chưa có quy trình thu hồi
Viết một trang: ai tra sổ xuất, ai gọi người mua, ai báo cơ quan quản lý. Thông tư 17/2021 yêu cầu báo toàn bộ chuỗi phân phối trong 24 giờ khi phát hiện lô không an toàn.
Kinh nghiệm thực tế
Hai trường hợp công khai cho thấy lỗi nằm ở đâu.
Thứ nhất, vụ tôm giống ở Bạc Liêu: xe tải chở tôm giống không xuất trình được giấy chứng nhận kiểm dịch, tài xế bị phạt 7 triệu đồng theo Điều 17 Nghị định 90/2017/NĐ-CP và lô tôm giống bị thu giữ để tiêu hủy (Nông nghiệp và Môi trường, 18/12/2023). Thiệt hại lớn nhất là lô giống, không phải tiền phạt.
Thứ hai, ở cấp quốc gia, đoàn EC thanh tra lần 5 (9-19/3/2026) chỉ ra việc giám sát sản lượng bốc dỡ chưa đầy đủ và kiểm soát, truy xuất nguyên liệu khai thác nhập khẩu bằng tàu container chưa thống nhất giữa các doanh nghiệp chế biến (Trung tâm WTO, 17/4/2026). Đây cùng loại với lỗi 5 (thiếu chứng từ cho hàng khai thác), ở quy mô cả ngành.
Ví dụ giả định ở HTX nhỏ: HTX có 6 ao tôm, trước đây thu ba ao cùng ngày ghi chung một mã. Nhà máy báo một lô có dư lượng, HTX phải nhận lại hàng của cả ba ao. Sau đó HTX đổi sang mỗi ao một mã, thêm cột ngày ngừng thuốc và giao kế toán kiểm sổ cuối tháng.
Cách phòng tránh
- Ghi tại bờ ao, tại bến, không chép lại cuối ngày.
- Dán nhãn mã lô lên thùng ngay khi cân.
- Mỗi ao một quyển sổ, mỗi chuyến tàu một phiếu mua.
- Một người cố định kiểm sổ mỗi tháng: tổng xuất của mỗi lô không vượt tổng thu.
- Rà căn cứ pháp lý trên biểu mẫu mỗi năm một lần.
Checklist tự kiểm
- [ ] Mỗi mã lô chỉ ứng với một ao trong một lần thu hoặc một chuyến tàu.
- [ ] Sổ chuyển mã ở bàn sơ chế có đủ mã gốc và số kg.
- [ ] Sổ nuôi có cột ngày ngừng thuốc ở mọi lần dùng thuốc.
- [ ] Mọi lô giống từ tỉnh khác có số giấy kiểm dịch trong sổ.
- [ ] Phiếu mua hải sản có số giấy biên nhận bốc dỡ.
- [ ] Hồ sơ lưu đủ 6 tháng hoặc 2 năm tùy loại hàng.
- [ ] Biểu mẫu không còn ghi căn cứ Thông tư 03/2011.
- [ ] Quy trình thu hồi một trang treo ở văn phòng.
Theo từng mô hình: lỗi truy xuất nguồn gốc thủy sản ở hộ sản xuất lớn, lỗi truy xuất nguồn gốc thủy sản ở trang trại, lỗi truy xuất nguồn gốc thủy sản ở doanh nghiệp chế biến và kinh nghiệm truy xuất nguồn gốc thủy sản cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Truy xuất và kênh bán cho nông sản
Trang Nông sản và thực phẩm của ZoneTech gồm truy xuất theo lô, hồ sơ vùng trồng, kênh bán và quy trình cho doanh nghiệp, HTX, trang trại nông sản, theo cách đội ngũ đang làm cho TRAVINA. Xem giải pháp Nông sản của ZoneTech hoặc gọi 0976.179.886 để nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản.
Khảo sát 30 phút miễn phí, báo giá bằng văn bản, chưa gồm VAT.
- Tem QR truy xuất tới từng lô
- Website và kênh bán cho nông sản
- Sổ lô, quy trình cho cơ sở nông sản
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gộp lô làm thiệt hại lan rộng?
Khi một mã lô gồm nhiều ao hoặc nhiều chuyến tàu, một mẫu có vấn đề buộc cơ sở thu hồi tất cả hàng mang mã đó.
Phát hiện sổ nuôi ghi thiếu thì sửa thế nào?
Không xóa, không ghi đè. Gạch một nét chỗ sai, ghi lại bên cạnh, ký tên và ghi ngày sửa; bổ sung từ hóa đơn, phiếu cân nếu còn giữ.
Hồ sơ còn ghi theo Thông tư 03/2011 có bị coi là sai không?
Thông tư 03/2011/TT-BNNPTNT đã bị thay bởi Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT từ 02/02/2022. Nội dung ghi chép có thể vẫn đúng, nhưng nên sửa căn cứ để hồ sơ không bị đánh giá là cũ.
Đại lý mua cá của tàu chưa khai báo eCDT có sao không?
Hàng đó khó được nhà máy nhận cho đơn xuất khẩu vì thiếu giấy biên nhận bốc dỡ. Nên tách riêng và chỉ bán cho kênh không đòi giấy.
Đọc tiếp: cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản: thứ tự làm đúng từ đầu để không phải sửa.
Cập nhật lần cuối: 18/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận