Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản: 7 bước cho cơ sở nuôi, thu mua
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản cho cơ sở nhỏ gồm 7 bước. Ba bước đầu là đánh số ao hoặc tàu nguồn, ghi sổ theo lứa hoặc chuyến, giữ giấy tờ đầu vào. Bốn bước sau là gắn mã lô khi thu hoạch, giữ mã qua sơ chế, giao hàng bằng phiếu có mã lô, rồi lưu hồ sơ và diễn tập thu hồi. Bài này là phần hướng dẫn thực hành của chủ đề truy xuất nguồn gốc thủy sản. Bài dành cho HTX nuôi, đại lý thu mua và cơ sở sơ chế.
Tóm tắt nhanh
- Một lô chỉ gồm một ao trong một lứa thu, hoặc một chuyến tàu. Không gộp.
- Hàng nuôi bắt đầu từ sổ nuôi. Hàng khai thác bắt đầu từ giấy biên nhận bốc dỡ trên eCDT.
- Khi sơ chế, ghi mã lô nguyên liệu nào vào mã lô thành phẩm nào, kèm khối lượng.
- Lưu hồ sơ tối thiểu 6 tháng với hàng tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến.
- Diễn tập mỗi quý: từ một phiếu giao, tìm lại ao hoặc tàu trong một buổi.
Mục lục
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản là gì?
Đây là trình tự ghi chép hằng ngày, không phải một phần mềm.
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản là chuỗi việc giúp cơ sở lần từ một lô tôm, cá đang bán về đúng ao hoặc tàu. Chuỗi việc đó cũng cho biết lô đã giao cho ai. Mã lô là chuỗi ký tự gắn cho một nhóm hàng cùng nguồn, cùng ngày thu và cùng điều kiện xử lý. Sổ chuyển mã là sổ ghi mã lô nguyên liệu nào đã thành mã lô thành phẩm nào ở bàn sơ chế. Diễn tập thu hồi là việc lấy một phiếu giao bất kỳ rồi truy ngược về nguồn để thử chuỗi hồ sơ.
Bốn khái niệm này lặp lại ở mọi bước bên dưới. Hiểu chúng trước thì cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản trở nên đơn giản hơn nhiều.
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản gồm những bước nào?
Bảy bước của cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản dưới đây áp dụng cho cả cơ sở nuôi và cơ sở thu mua hải sản khai thác. Hai loại cơ sở chỉ khác nhau ở bước 2 và 3.
| Bước | Việc làm | Ai làm | Giấy tờ tạo ra |
|---|---|---|---|
| 1 | Đánh số ao, tàu nguồn; chốt quy ước mã lô | Ban điều hành | Sơ đồ ao, danh sách tàu |
| 2 | Ghi sổ theo lứa nuôi hoặc chuyến tàu | Người chăm ao, đại lý | Sổ nuôi, phiếu mua theo chuyến |
| 3 | Giữ giấy tờ đầu vào | Kế toán | Hóa đơn giống, giấy kiểm dịch, giấy biên nhận |
| 4 | Thu hoạch, cân, gắn mã lô | Tổ trưởng ao | Phiếu thu hoạch |
| 5 | Sơ chế, chuyển mã | Tổ sơ chế | Sổ chuyển mã lô |
| 6 | Giao hàng kèm phiếu ghi mã lô | Người giao | Phiếu giao, sổ xuất |
| 7 | Lưu hồ sơ, diễn tập thu hồi | Ban điều hành | Bìa hồ sơ theo lô, biên bản diễn tập |
Nguyên tắc đứng sau cả bảy bước là "một bước trước, một bước sau" trong Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT. Nghĩa là biết lô nhận từ ai, giao cho ai, và gắn mã nhận diện sau mỗi công đoạn.
Cần chuẩn bị gì trước khi làm
Trước khi bắt tay vào cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản, hãy trả lời ba câu hỏi.
Cơ sở thuộc nhóm nào: nuôi, thu mua hay sơ chế? Ai giữ sổ? Người mua đòi hồ sơ gì?

Theo Thông tư 17/2021, cơ sở có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc đã có HACCP, ISO 22000 phải xây hệ thống truy xuất đầy đủ. Hệ thống đó cần quy trình viết thành văn bản. Cơ sở khác chỉ cần lưu thông tin tối thiểu về lô nhận, lô giao và thời hạn lưu.
Chuẩn bị thêm một sơ đồ ao hoặc danh sách tàu cung cấp kèm số đăng ký. Cần có mẫu sổ in sẵn và danh mục hồ sơ người mua yêu cầu bằng văn bản. Nhà máy chế biến xuất khẩu thường hỏi nhiều hơn mức pháp luật tối thiểu. Danh mục này quyết định cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản cần chi tiết tới đâu.
Các bước thực hiện
Trong cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản, mỗi bước tạo ra một tờ giấy cụ thể.
Bước 1: đánh số nguồn và chốt mã lô
Mã lô nên đọc được bằng mắt. Ví dụ "A03-26L2-0915" là ao 3, lứa 2 năm 2026, thu ngày 15/9. Với hàng khai thác, ghép số đăng ký tàu với ngày cập cảng. Mỗi lần thu một ao hoặc mỗi chuyến tàu là một mã.
| Loại hàng | Ghép từ | Ví dụ minh họa |
|---|---|---|
| Hàng nuôi | Số ao, lứa và năm, ngày thu | A03-26L2-0915 |
| Hàng khai thác | Số đăng ký tàu, ngày cập cảng | Số đăng ký tàu kèm ngày, theo quy ước của đại lý |
Quy ước mã lô là nền của cả cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản. Hãy in ra và dán ở bàn cân. Mọi người viết mã giống nhau trên sổ, nhãn thùng và phiếu giao.
Bước 2: ghi sổ theo lứa hoặc theo chuyến
Hàng nuôi ghi sổ từng ao. Sổ gồm ngày thả giống, cơ sở bán giống, số lượng, thức ăn hằng ngày, thuốc và hóa chất kèm ngày ngừng dùng. Cột ngày ngừng thuốc liên quan trực tiếp đến dư lượng.
Hàng khai thác ghi phiếu mua theo chuyến: số đăng ký tàu, ngày cập cảng, loài, khối lượng, số giấy biên nhận bốc dỡ. Từ 1/3/2026, eCDT được dùng để quản lý tàu ra vào cảng và cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng (Cổng thông tin Hà Tĩnh). Lý do giấy tờ này quan trọng với hàng xuất khẩu được giải thích trong bài IUU thủy sản.

Bước 3: giữ giấy tờ đầu vào
Giữ hóa đơn mua giống, thức ăn, thuốc và nhãn bao thức ăn có số lô. Giống chở từ tỉnh khác phải có giấy chứng nhận kiểm dịch. Từ 13/01/2026, việc kiểm dịch theo Thông tư 03/2026/TT-BNNMT (Cổng phổ biến pháp luật Cần Thơ). Thủ tục và thời hạn cấp có ở bài giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản. Ghi số giấy kiểm dịch vào sổ nuôi của ao thả lô giống đó.
Bước 4: thu hoạch, cân và gắn mã
Phiếu thu hoạch ghi mã lô, ao, ngày, khối lượng, người mua. Dán nhãn mã lô lên từng thùng ngay tại bờ ao. Đây là lúc mã lô ra đời trong cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản, nên đừng để cân xong mới ghi.
Bước 5: giữ mã qua sơ chế
Sổ chuyển mã ghi mã lô nguyên liệu, khối lượng vào, mã lô thành phẩm và khối lượng ra. Một mẻ thành phẩm chỉ nên lấy nguyên liệu từ một lô. Nếu phải ghép, ghi đủ các mã gốc và số kg mỗi mã.
Ví dụ một dòng sổ chuyển mã (giả định) như bảng dưới.
| Ngày | Mã lô nguyên liệu | Khối lượng vào | Mã lô thành phẩm | Khối lượng ra |
|---|---|---|---|---|
| 15/9 | A03-26L2-0915 | Theo phiếu thu hoạch | Mã thành phẩm của cơ sở | Theo cân sau sơ chế |
Trong cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản, sổ chuyển mã là chỗ chuỗi hay đứt nhất. Hàng vào bàn sơ chế có mã, ra khỏi bàn thì không, nếu không có tờ này.
Bước 6: giao hàng bằng phiếu có mã lô
Phiếu giao ghi bên nhận, thời gian, mã lô, khối lượng, hai bên ký. Sổ xuất ghi lại mỗi phiếu để khi cần biết lô đã đi đến những đâu. Thiếu phiếu giao có mã lô, cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản chỉ đi được tới cổng cơ sở.

Bước 7: lưu hồ sơ và diễn tập thu hồi
Thông tư 17/2021 yêu cầu lưu tối thiểu 6 tháng với thủy sản tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến. Hàng có ghi hạn lưu 12 tháng sau hạn sử dụng (Bộ Nông nghiệp). Khi phát hiện lô không an toàn, cơ sở phải báo cả chuỗi phân phối trong 24 giờ.
Một lần diễn tập thu hồi gồm năm việc.
- Chọn ngẫu nhiên một phiếu giao, coi mã lô trên đó là lô lỗi.
- Tra sổ xuất để biết mọi nơi đã nhận lô đó.
- Tra sổ chuyển mã và phiếu thu hoạch để ra ao hoặc tàu nguồn.
- Mở sổ nuôi hoặc phiếu mua để xem giống, thuốc, ngày ngừng thuốc hoặc giấy biên nhận.
- Ghi thời gian truy ngược và chỗ bị tắc vào biên bản diễn tập.
Diễn tập thu hồi là phép thử cuối của cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản. Chỗ bị tắc ghi trong biên bản là việc cần sửa trước lần diễn tập sau.

Ví dụ: HTX nuôi tôm 6 ao làm theo 7 bước
Đây là ví dụ giả định, minh họa cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản ở HTX nuôi.
Một HTX có 6 ao tôm, bán cho thương lái và một nhà máy chế biến. Việc được chia cho từng người như sau.
- Thả giống: tổ trưởng ao ghi cơ sở giống, ngày, số lượng và số giấy kiểm dịch vào sổ nuôi từng ao.
- Chăm ao: người chăm ao ghi thức ăn, thuốc và ngày ngừng thuốc.
- Thu hoạch: tổ trưởng ao và kế toán đặt mã lô như A03-26L2-0915, cân, ghi phiếu thu hoạch.
- Giao hàng: kế toán lập phiếu giao có mã lô và ghi sổ xuất.
- Cuối tháng: ban điều hành kiểm sổ, lưu hồ sơ theo bìa từng lứa.

Khi nhà máy báo một lô có vấn đề, HTX tra mã lô ra ao, lứa và ngày ngừng thuốc. HTX cũng biết thương lái nào nhận hàng cùng ao để báo ngừng bán. Nhờ cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản theo ao, phạm vi thu hồi chỉ còn một ao thay vì cả ngày thu.
Lịch làm gợi ý và chi phí chính
Ở mức tối thiểu, chi phí của cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản chỉ là công ghi chép và in sổ, phiếu.
Tem QR, phần mềm và kiểm nghiệm chỉ phát sinh khi người mua yêu cầu. Lịch dưới đây là gợi ý để chia việc, không phải quy định.
| Tuần | Việc | Chi phí chính |
|---|---|---|
| 1 | Bước 1, in sổ và phiếu, phân công người ghi | In ấn |
| 2-3 | Bước 2-6 chạy thử với một hai ao hoặc một nhóm tàu | Công ghi chép |
| 4 | Diễn tập truy xuất, sửa mẫu, mở rộng cho cả cơ sở | Công kiểm sổ |
| Sau đó | Tem, phần mềm nếu người mua đòi | Theo báo giá nhà cung cấp |
Lịch này chưa cần phần mềm. Thời gian thật tùy số ao hoặc số tàu nguồn của cơ sở.
Mẹo làm nhanh, làm đúng
Năm mẹo dưới đây giúp cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản chạy đều mỗi ngày.
- Ghi tại bờ ao hoặc tại bến, không chép lại cuối ngày.
- Mỗi ao một quyển sổ riêng, bìa ghi số ao. Tránh dùng chung sổ cho nhiều ao.
- Dùng cùng một cách viết mã lô trên sổ, nhãn thùng và phiếu giao.
- Với hàng khai thác, chụp giấy biên nhận ngay khi nhận cá, lưu theo mã lô.
- Cuối tháng một người kiểm: tổng xuất của mỗi lô không vượt tổng thu hoạch.
Checklist trước khi giao lô đầu tiên
Checklist dưới đây chốt lại cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản trước lô đầu tiên. Khi đủ sáu mục thì mới giao hàng.
- Có sơ đồ ao hoặc danh sách tàu kèm số đăng ký.
- Quy ước mã lô đã viết ra giấy, mọi người ghi giống nhau.
- Sổ nuôi từng ao có ngày thả, nguồn giống, thuốc và ngày ngừng thuốc.
- Giấy kiểm dịch giống (nếu giống từ tỉnh khác) đã ghi số vào sổ.
- Phiếu thu hoạch, phiếu giao in sẵn có ô mã lô.
- Đã thử truy ngược một lô từ phiếu giao về ao.
Mục cuối quan trọng nhất, vì nó cho thấy cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản có chạy thật hay không. Nếu chưa truy ngược được trong một buổi, hãy quay lại bước 5 và bước 6 để tìm chỗ tắc.
Đọc tiếp trong nhóm truy xuất thủy sản
Các bài dưới đây đi sâu vào từng phần của cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản.
- Tổng quan văn bản 2026, eCDT và lộ trình 30 ngày: truy xuất nguồn gốc thủy sản.
- Giấy tờ cho hàng khai thác và thẻ vàng EU: IUU thủy sản.
- Hồ sơ mẫu 01 TS và thời hạn cấp: giấy chứng nhận kiểm dịch thủy sản.
- Sai sót làm hỏng hồ sơ như gộp nhiều ao vào một lô hay dẫn văn bản cũ: lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thủy sản.
- Riêng cho tôm: truy xuất nguồn gốc tôm.
Cần tem QR truy xuất nguồn gốc?
ZoneTech có hai trang liên quan tới cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Giải pháp ZoneQR của ZoneTech làm tem QR chống giả, truy xuất nguồn gốc và QR dẫn khách về Zalo OA. Trang giải pháp Nông sản của ZoneTech dành cho doanh nghiệp, HTX, trang trại nông sản. Trang gồm truy xuất theo lô, hồ sơ vùng trồng, kênh bán và quy trình. Phạm vi riêng cho thủy sản cần trao đổi trước khi nhận việc.
Gọi hoặc nhắn Zalo 0976.179.886 để nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản. Bạn có thể xem trang giới thiệu ZoneTech hoặc gửi yêu cầu ở trang liên hệ.

Câu hỏi thường gặp về cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản có cần phần mềm không?
Không bắt buộc. Thông tư 17/2021 chỉ yêu cầu lưu thông tin bằng phương tiện phù hợp, tra lại được. Sổ giấy ghi đúng là đủ. Phần mềm và tem QR thường do người mua yêu cầu.
Một lô thủy sản nên lớn bao nhiêu?
Lô nên là đơn vị nhỏ nhất bạn tách riêng được: một ao trong một lần thu, hoặc một chuyến tàu. Lô càng lớn thì khi có sự cố càng phải thu hồi nhiều.
Hộ nuôi bán cho thương lái có cần làm đủ 7 bước không?
Với hộ nhỏ, cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản có thể rút gọn. Hộ cần tối thiểu sổ nuôi, phiếu thu hoạch có mã lô và phiếu giao ghi thương lái nào nhận. Bước sơ chế chỉ áp dụng khi hộ tự sơ chế.
Hồ sơ truy xuất thủy sản phải lưu bao lâu?
Theo Thông tư 17/2021, tối thiểu 6 tháng với hàng tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến. Hàng có ghi hạn lưu 12 tháng sau hạn sử dụng.
Bao lâu nên diễn tập thu hồi một lần?
Nên diễn tập mỗi quý, và làm thêm một lần trước khi giao lô đầu tiên cho người mua mới. Mục tiêu là truy ngược một lô trong một buổi.
Đại lý thu mua hải sản bắt đầu từ bước nào?
Với đại lý, cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản bắt đầu từ danh sách tàu nguồn ở bước 1, rồi ghi phiếu mua theo chuyến ở bước 2. Mỗi chuyến tàu là một mã lô, phiếu mua ghi số giấy biên nhận bốc dỡ.
Cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản mất bao lâu để chạy được?
Theo lịch gợi ý ở trên, khoảng 4 tuần để chạy thử và diễn tập lần đầu. Thời gian thật tùy số ao, số tàu nguồn và số người ghi sổ.
Cập nhật lần cuối: 28/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận