ZoneTechTruy xuất nguồn gốc tôm: ghi chép từ ao nuôi đến nhà máy
Truy xuất nguồn gốc tôm là khả năng lần từ một lô tôm ở nhà máy hay chợ đầu mối ngược về đúng ao nuôi, đúng lứa thả, biết con giống từ đâu, cho ăn gì, dùng thuốc và hóa chất gì, thu hoạch ngày nào. Với tôm, phần quan trọng nhất nằm ở ao: nếu sổ ao ghi thiếu, các khâu sau dù ghi kỹ cũng không trả lời được câu hỏi về kháng sinh hay hóa chất. Bài này dành cho hộ nuôi, HTX và đại lý thu mua tôm; 7 bước làm truy xuất thủy sản nói chung có trong bài cách làm truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Tóm tắt nhanh
- Mỗi ao một mã, mỗi lứa thả một mã lứa; khi thu hoạch, lô tôm mang mã ao kèm ngày thu.
- Sổ ao ghi 5 nhóm: con giống, thức ăn, thuốc và hóa chất, môi trường nước, thu hoạch.
- Mỗi lần dùng thuốc ghi tên, liều, ngày và thời gian ngưng sử dụng trước khi thu.
- Giao tôm kèm phiếu có mã ao, mã lô, khối lượng, nơi nhận.
- Thông tư 17/2021 yêu cầu lưu hồ sơ tối thiểu 6 tháng với thủy sản tươi sống, 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến.
Truy xuất nguồn gốc tôm cần ghi những gì?
Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT quy định mỗi cơ sở phải lưu thông tin tối thiểu cho từng lô: lô nhận vào (cơ sở cung cấp, thời gian, địa điểm, khối lượng, mã lô), lô sản xuất ở từng công đoạn, và lô giao đi (cơ sở nhận, thời gian, địa điểm, khối lượng, mã lô) (Thông tư 17/2021). Áp vào nghề nuôi tôm, chuỗi thường gồm ba mắt xích: trại giống, ao nuôi, cơ sở thu mua hoặc nhà máy. Mỗi mắt xích chỉ cần biết rõ bước ngay trước và bước ngay sau mình. Cách các nhóm nông sản khác nhau làm truy xuất, từ trái cây, lúa đến thủy sản, được tổng hợp trong bài truy xuất nguồn gốc nông sản.
Ghi chép tại ao nuôi
| Nhóm | Cần ghi | Giấy tờ kèm |
|---|---|---|
| Con giống | Trại giống, ngày thả, số lượng, mật độ, mã lứa | Hóa đơn, giấy kiểm dịch con giống |
| Thức ăn | Tên, lô thức ăn, lượng cho ăn mỗi ngày | Phiếu nhập thức ăn |
| Thuốc, hóa chất, chế phẩm | Tên sản phẩm, liều, ngày dùng, lý do, thời gian ngưng trước thu hoạch, người dùng | Phiếu mua, nhãn sản phẩm |
| Môi trường nước | Ngày đo, các chỉ tiêu ao đang theo dõi, xử lý nước | Sổ đo hoặc ảnh chụp kết quả |
| Thu hoạch | Ngày thu, khối lượng, cỡ tôm, người mua | Phiếu cân, phiếu giao |
Phần thuốc và hóa chất là nơi người mua hỏi kỹ nhất. Hãy chép thời gian ngưng sử dụng từ nhãn sản phẩm và tính sẵn ngày sớm nhất được thu hoạch, giống cách ghi thời gian cách ly trong trồng trọt.
Đặt mã ao, mã lô khi thu hoạch
- Mã ao: ký hiệu hộ hoặc HTX + số ao, ví dụ HTXA-03.
- Mã lứa: mã ao + tháng năm thả, ví dụ HTXA-03-0726.
- Mã lô thu hoạch: mã ao + ngày thu, ví dụ HTXA-03-241026. Thu tỉa nhiều lần thì mỗi lần một mã.
- Ghi lên thùng và phiếu: mã lô ghi trên thùng hoặc thẻ đi kèm, và trên phiếu giao.
Không gộp tôm của hai ao vào một thùng nếu chưa ghi rõ tỷ lệ của từng ao; gộp mà không ghi là đứt chuỗi truy xuất.
Giao cho thu mua và nhà máy
- Phiếu giao: mã lô, khối lượng, cỡ, ngày giờ giao, tên và địa chỉ bên nhận, chữ ký hai bên.
- Bản tóm tắt lứa nuôi: con giống, thuốc và hóa chất đã dùng trong lứa, ngày dùng cuối cùng. Nhiều nhà máy yêu cầu bản này trước khi nhận hàng.
- Đại lý thu mua: ghi lô nhận theo mã lô của từng ao; khi gộp hàng giao nhà máy, ghi danh sách mã lô đã gộp.
Ví dụ giả định: nhà máy phát hiện một mẫu tôm không đạt. Nhờ mã HTXA-03-241026 trên phiếu, nhà máy biết lô đến từ ao 3 của HTX A, thu ngày 24/10; HTX mở sổ ao xem lần dùng thuốc gần nhất và lô thức ăn đã dùng. Các lô của ao khác vẫn giao bình thường. Cách dựng quy trình truy xuất 6 bước cho cả chuỗi có trong bài quy trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Lưu hồ sơ bao lâu?
Theo Điều 6 Thông tư 17/2021, thời gian lưu tối thiểu tính từ ngày sản xuất là 6 tháng với thực phẩm nông lâm thủy sản tươi sống và 2 năm với hàng đông lạnh, chế biến; sản phẩm có hạn sử dụng thì lưu ít nhất 12 tháng kể từ ngày hết hạn. Hộ nuôi bán tôm tươi nên giữ sổ ao ít nhất qua lứa sau, vì người mua có thể hỏi lại khi lô hàng đã chế biến xong. Cơ sở nuôi cá có những điểm khác, xem bài truy xuất nguồn gốc cá.
Câu hỏi thường gặp
Hộ nuôi nhỏ bán cho thương lái có cần ghi sổ không?
Nên ghi, vì thương lái giao lại cho nhà máy và nhà máy ngày càng yêu cầu biết tôm từ ao nào. Hộ có sổ thường dễ bán và giữ được người mua hơn.
Ghi sổ ao bằng điện thoại có được không?
Được, miễn là ghi đủ cột, có ngày và lưu lại được. Chụp ảnh phiếu mua thức ăn, thuốc kèm theo mỗi lần ghi giúp đối chiếu dễ hơn.
Thu tỉa nhiều lần trong một lứa thì đặt mã thế nào?
Mỗi lần thu là một lô riêng với ngày thu khác nhau, dùng chung mã ao và mã lứa. Như vậy khi có sự cố chỉ cần khoanh lần thu đó.
Nếu HTX cần dựng sổ ao theo mẫu và tem truy xuất cho lô tôm, xem giải pháp truy xuất cho nông sản của ZoneTech.
Cập nhật lần cuối: 24/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận