ZoneTechTruy xuất nguồn gốc mật ong và dược liệu: hồ sơ, tem QR cho HTX năm 2026
Truy xuất nguồn gốc mật ong là ghi lại được mỗi hũ mật đến từ điểm đặt đàn nào, mùa hoa nào, quay ngày nào, lọc và đóng chai ở đâu, có kết quả kiểm nghiệm nào đi kèm. Với dược liệu, câu hỏi tương tự nhưng xoay quanh vùng trồng hoặc nơi thu hái và cách sơ chế. Bài này dành cho HTX nuôi ong, trồng dược liệu và cơ sở nhỏ muốn chứng minh hàng thật, nằm trong nhóm bài về truy xuất nguồn gốc nông sản.
Tóm tắt nhanh
- Mật ong và dược liệu dễ bị pha trộn, nhập nhằng vùng gốc, nên người mua hỏi bằng chứng theo lô chứ không chỉ hỏi nhãn.
- Mật ong là thực phẩm, tự công bố theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP (vẫn áp dụng vì Nghị định 46/2026 đang tạm ngưng); dược liệu làm thuốc chịu quy định của Bộ Y tế.
- Lô mật ong nên tách theo điểm đặt đàn và mùa hoa; lô dược liệu tách theo vùng trồng hoặc đợt thu hái.
- Phiếu kiểm nghiệm dùng để tự công bố phải còn trong 12 tháng, do phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc đạt ISO 17025 cấp.
- Trang QR nên hiện kết quả kiểm nghiệm của chính lô đó, không phải một phiếu dùng chung.
Truy xuất nguồn gốc mật ong và dược liệu là gì?
Đó là chuỗi dữ liệu nối sản phẩm trên tay người mua với nơi nó được tạo ra. Hai nhóm hàng này cần truy xuất kỹ hơn rau quả thông thường vì giá phụ thuộc vào gốc: mật ong đơn hoa của một vùng bán đắt hơn mật pha, dược liệu đúng vùng có giá khác hẳn hàng cùng loài ở nơi khác.
Ví dụ do lãnh đạo Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền nêu: khi chưa có hệ thống mã nguồn gốc đầy đủ, sâm Lai Châu từng bị chuyển vào Kon Tum, Quảng Nam bán với giá cao hơn, làm mất lòng tin của thị trường (VietTimes, 12/2023).
Hai nhóm hàng khác nhau về cơ quan quản lý:
| Tiêu chí | Mật ong | Dược liệu |
|---|---|---|
| Bản chất pháp lý | Thực phẩm | Nguyên liệu làm thuốc (khi bán cho cơ sở dược) |
| Văn bản chính | Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP | Quy định của Bộ Y tế về chất lượng dược liệu, Thông tư 38/2021/TT-BYT |
| Đơn vị truy xuất | Điểm đặt đàn, mùa hoa, ngày quay | Vùng trồng hoặc nơi thu hái, đợt thu |
| Bằng chứng người mua hay hỏi | Phiếu kiểm nghiệm theo lô | Giấy GACP, bản cam kết nơi thu hái, C/O với hàng nhập |
Dữ liệu truy xuất mật ong: từ đàn ong đến hũ mật
Mật ong cần ghi ở ba chặng: tại điểm đặt đàn, khi chế biến đóng chai và khi kiểm nghiệm. Bảng dưới là bộ dữ liệu tối thiểu, kèm thời gian ghi để HTX ước lượng công sức.
| Chặng | Dữ liệu cần ghi | Ai ghi | Thời gian |
|---|---|---|---|
| Điểm đặt đàn | Tên hộ nuôi, vị trí (thôn, xã hoặc tọa độ), số đàn, nguồn hoa chính | Hộ nuôi | Mỗi lần di đàn |
| Chăm sóc | Thuốc, thức ăn bổ sung đã dùng, ngày dùng | Hộ nuôi | Mỗi lần dùng |
| Quay mật | Ngày quay, khối lượng, thùng chứa đánh số | Hộ nuôi, HTX thu mua | Mỗi đợt quay |
| Lọc, cô, đóng chai | Thùng nguyên liệu nào vào mẻ nào, ngày đóng, mã lô, số hũ | HTX | Mỗi mẻ |
| Kiểm nghiệm | Số phiếu, phòng kiểm nghiệm, ngày lấy mẫu, mã lô tương ứng | HTX | Mỗi lô bán ra |
Khi Mỹ rà soát thuế chống bán phá giá với mật ong Việt Nam, Bộ Thương mại Mỹ xem hồ sơ kế toán, nguyên liệu đầu vào, định mức tiêu hao và khả năng kiểm chứng dữ liệu (Trung tâm WTO, 29/5/2026).
Truy xuất nguồn gốc dược liệu: vùng trồng, thu hái, sơ chế
Dược liệu chia hai nhóm: trồng và thu hái tự nhiên. Nhóm trồng ghi như cây trồng khác (thửa, giống, ngày trồng, phân bón, ngày thu); nhóm thu hái tự nhiên ghi nơi thu, người thu, ngày thu, khối lượng.
Theo dự thảo thông tư về chất lượng dược liệu của Bộ Y tế (báo đưa tin 3/2025), hồ sơ chứng minh nguồn gốc theo nhóm như sau (Luật sư Việt Nam):
| Nhóm dược liệu | Hồ sơ chứng minh nguồn gốc |
|---|---|
| Nuôi trồng, thu hái trong nước tại cơ sở đạt GACP | Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP |
| Cơ sở kinh doanh thu mua từ cá nhân | Bản cam kết về địa điểm nuôi trồng, thu hái (Mẫu số 07) |
| Nhập khẩu | Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) của từng lô |
Vì đây là nội dung dự thảo, trước khi lập hồ sơ nên đối chiếu với văn bản của Bộ Y tế đang có hiệu lực.
Khâu sơ chế (rửa, thái, phơi, sấy) cần ghi lô nguyên liệu vào và lô thành phẩm ra, vì đây là chỗ dễ trộn hàng nhiều vùng nhất.
Quy định về truy xuất mật ong, dược liệu cần nắm năm 2026
Mật ong theo luật thực phẩm, dược liệu theo quy định của Bộ Y tế.
Với mật ong, cơ sở sản xuất tự công bố sản phẩm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Nghị định 46/2026/NĐ-CP đang bị tạm ngưng theo Nghị quyết 15/2026/NQ-CP ngày 6/4/2026 cho tới khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực, nên Nghị định 15/2018 vẫn áp dụng (Nhân Dân). Hồ sơ gồm bản tự công bố Mẫu 01 và phiếu kiểm nghiệm trong 12 tháng do phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc đạt ISO 17025 cấp (Chi cục Chất lượng Lâm Đồng). Thủ tục chi tiết có trong bài giấy công bố sản phẩm.
Với dược liệu, Thông tư 38/2021/TT-BYT yêu cầu tài liệu chứng minh nguồn gốc dược liệu dùng sản xuất vị thuốc, thuốc cổ truyền. Về hệ thống chung, Quyết định 100/QĐ-TTg phê duyệt đề án triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, và năm 2023 Bộ Y tế cho biết sẽ quy định mã truy xuất dược liệu theo quyết định này (VietTimes, đã dẫn).
Danh sách văn bản theo từng trường hợp có trong bài quy định về truy xuất mật ong, dược liệu.
So sánh mức đầu tư: sổ ghi chép, tem QR, phần mềm theo lô
Mức đầu tư đi theo quy mô và người mua; chưa có biểu giá chung nên bảng dưới so sánh tương đối.
| Cách làm | Hợp với | Chi phí | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Sổ giấy hoặc Google Sheets theo mẫu | HTX mới, bán chợ, bán người quen | Thấp, chủ yếu công ghi | Khó cho khách xem, dễ thất lạc |
| Tem QR dẫn tới trang thông tin theo lô | Bán online, bán siêu thị, quà tặng | Trung bình: in tem, dựng trang | Phải cập nhật trang theo từng lô |
| Phần mềm truy xuất theo lô, nối kho | Bán cho nhà máy dược, xuất khẩu | Cao hơn: thuê bao, đào tạo | Cần người nhập liệu đều |
Cách ước tính theo sản lượng và báo giá mẫu có trong bài chi phí truy xuất mật ong, dược liệu.
Cách làm truy xuất mật ong, dược liệu trong 6 bước
Thứ tự hợp lý là quy ước mã trước, ghi chép sau, rồi mới in tem.
- [ ] 1. Quy ước mã lô: mật ong theo mùa hoa, điểm đặt đàn, năm (ví dụ "NHAN-XA01-26"); dược liệu theo vùng và đợt thu.
- [ ] 2. Phát mẫu nhật ký cho hộ nuôi hoặc hộ trồng, mỗi hộ một sổ.
- [ ] 3. Khi thu mua, ghi phiếu: hộ nào, thùng số mấy, khối lượng, ngày; dán nhãn lên thùng.
- [ ] 4. Khi chế biến, ghi thùng nào vào mẻ nào; không gộp hai mùa hoa hay hai vùng vào một mẻ.
- [ ] 5. Lấy mẫu kiểm nghiệm theo lô, lưu phiếu gắn với mã lô.
- [ ] 6. Dựng trang QR cho người mua: vùng, mùa hoa hoặc đợt thu, ngày đóng, kết quả kiểm nghiệm.
Mẫu nhật ký và mẫu trang QR có trong bài cách làm truy xuất mật ong, dược liệu.
Lỗi thường gặp khi truy xuất mật ong, dược liệu
Lỗi hay gặp là gộp hàng làm mất dấu lô; mã QR vẫn chạy nhưng không còn nói đúng về hũ mật trong tay khách.
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Trộn mật từ nhiều điểm đặt đàn vào một lô | Không chỉ ra được nguồn khi có phản ánh | Mỗi mẻ một mùa hoa, một nhóm điểm đặt |
| Ghi tên dược liệu không thống nhất (tên địa phương, tên khoa học lẫn lộn) | Nhà máy dược trả hồ sơ | Dùng một bảng tên chuẩn cho mọi sổ |
| Trang QR không có kết quả kiểm nghiệm, hoặc dùng một phiếu cho mọi lô | Người mua nghi ngờ, khó giải trình | Gắn phiếu theo mã lô |
| Không ghi thuốc dùng cho ong | Không giải thích được khi phát hiện dư lượng | Ghi ngay trong nhật ký đàn |
Cách sửa từng lỗi có trong bài lỗi thường gặp khi truy xuất mật ong, dược liệu.
Ví dụ: HTX nuôi ong vùng núi phía Bắc gắn tem QR theo mùa hoa
Ví dụ giả định: một HTX có khoảng 20 hộ nuôi ong ở vùng núi phía Bắc, thu mật vào hai mùa hoa chính. Trước đây HTX gom mật của mọi hộ vào chung một bồn, nên khi khách hỏi "mật này của nhà ai" thì không trả lời được.
HTX đổi cách làm: mỗi hộ có sổ đàn, mỗi thùng mật mang số hộ và ngày quay; mẻ đóng chai chỉ gồm mật cùng mùa hoa. Mỗi mẻ gửi một mẫu kiểm nghiệm, phiếu được chụp lên trang QR. Tem QR in mã lô, quét ra tên các hộ góp mật, khu vực đặt đàn và phiếu kiểm nghiệm.
Đổi lại, HTX tốn thêm công ghi chép và tiền kiểm nghiệm mỗi mẻ.
Bài đọc thêm cùng cụm: truy xuất gạo và truy xuất thủy sản.
Zonetech hỗ trợ gì?
Zonetech làm truy xuất theo lô, hồ sơ vùng trồng và quy trình ghi chép cho doanh nghiệp, HTX, trang trại nông sản; tem QR chống giả, truy xuất nguồn gốc làm qua ZoneQR. Xem giải pháp Nông sản của Zonetech để biết cách làm. Gọi 0828.229.666 hoặc 0976.179.886 để nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản.
Câu hỏi thường gặp về truy xuất mật ong, dược liệu
Quét mã truy xuất có chứng minh được mật ong thật không?
Không tự chứng minh được. Mã QR chỉ hiện dữ liệu người bán đưa lên; độ tin cậy nằm ở sổ ghi chép khớp nhau và phiếu kiểm nghiệm của đúng lô đó.
Mật ong tự khai thác có phải tự công bố sản phẩm trước khi bán không?
Cơ sở sản xuất mật ong đóng gói bán ra thị trường thực hiện tự công bố theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, kèm phiếu kiểm nghiệm trong 12 tháng. Trường hợp được miễn cần đối chiếu Điều 4 nghị định này.
Dược liệu thu hái tự nhiên chứng minh nguồn gốc bằng giấy tờ gì?
Theo dự thảo của Bộ Y tế, dược liệu thu hái tại cơ sở đạt GACP dùng giấy chứng nhận GACP; dược liệu thu mua từ cá nhân dùng bản cam kết địa điểm nuôi trồng, thu hái. Cần kiểm văn bản đã ban hành trước khi nộp.
GACP là gì, HTX trồng dược liệu có cần không?
GACP là thực hành tốt nuôi trồng, thu hái dược liệu theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới. HTX bán cho nhà máy thuốc thường được hỏi giấy này; bán làm thực phẩm, trà thảo mộc thì tùy yêu cầu người mua.
Tem QR cho mật ong nên hiện những thông tin gì?
Tên HTX hoặc hộ nuôi, khu vực đặt đàn, mùa hoa, ngày quay và đóng chai, mã lô, hạn dùng và ảnh phiếu kiểm nghiệm của lô.
Đọc tiếp: truy xuất theo đàn và giấy kiểm dịch trong bài truy xuất nguồn gốc thịt.
Cập nhật lần cuối: 13/10/2026. Bài tổng hợp quy định để tham khảo, cần đối chiếu văn bản hiện hành trước khi làm hồ sơ.