Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm: dựng hệ thống và chạy thử trong một ngày
Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm có hai phần: phần dựng (làm một lần, để mọi lô đều được ghi) và phần chạy (làm mỗi khi có phản ánh hoặc cơ quan yêu cầu). Cơ sở nào chỉ làm phần dựng rồi dừng thì khi có yêu cầu thật vẫn lúng túng. Bài này đưa ra cả hai phần, kèm mốc thời gian và cách cân đối số lượng. Phần tổng quan có ở bài chủ đề truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Tóm tắt nhanh
- Phần dựng gồm 5 bước: quy tắc mã lô, ghi đầu vào, nối lô sản xuất, ghi đầu ra, thử định kỳ.
- Phần chạy theo Điều 7 Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT gồm 4 việc: xác định lô, tổng hợp số lượng, xác định công đoạn liên quan, lập báo cáo.
- Thực phẩm thuộc Bộ Công Thương phải nộp hồ sơ truy xuất trong 24 giờ khi được yêu cầu, theo Thông tư 63/2026/TT-BCT hiệu lực 15/11/2026.
- Phép thử đơn giản để biết sổ đúng là cân đối số lượng. Số sản xuất phải bằng tồn kho cộng đã xuất, lệch là sổ đang thiếu.
- Phần dựng của quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm có thể bắt đầu và chạy thử truy xuất ngay trong một ngày.
Mục lục
Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm là gì?
Đây là cách làm được viết ra để ai trong xưởng cũng làm giống nhau. Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm là trình tự viết sẵn giúp cơ sở ghi mọi lô hằng ngày và lần lại được một lô khi cần. Nó trả lời ba câu: lô này làm từ nguyên liệu nào, của ai, và đã giao cho ai.
Ba thuật ngữ dùng trong bài:
- Truy ngược là đi từ mã lô thành phẩm về các lô nguyên liệu và nhà cung cấp.
- Truy xuôi là đi từ mã lô thành phẩm tới đại lý, cửa hàng và khách đã nhận lô đó.
- Chạy thử truy xuất là chọn một lô thật, truy ngược và truy xuôi, bấm giờ để tìm chỗ sổ bị đứt.
Nền của mọi quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm là nguyên tắc một bước trước, một bước sau. Nguyên tắc này được giải thích ở bài truy xuất một bước trước một bước sau.
Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm cần chuẩn bị gì?
Cần một quy tắc mã lô, bốn loại sổ và một người chịu trách nhiệm. Không cần phần mềm để bắt đầu.
| Chuẩn bị | Tối thiểu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Quy tắc mã lô | Một quy tắc chung cho nguyên liệu và thành phẩm | Ngắn, viết tay được, có ngày |
| Sổ ghi chép | Sổ nhập nguyên liệu, phiếu sản xuất, sổ xuất hàng, sổ hàng trả về | Sổ giấy hoặc bảng tính đều được |
| Người phụ trách | Một người giữ sổ, một người thay thế | Thường là chủ cơ sở và thủ kho |
| Thiết bị in mã | Máy in date, tem in sẵn hoặc bút dạ không phai | Mã lô phải đọc được trên bao bì |
| Danh bạ | Nhà cung cấp và nơi nhận hàng, có điện thoại | Cập nhật hằng quý |
Thông tin tối thiểu cho mỗi lô đã được quy định ở Điều 6 Thông tư 17/2021. Đó là bên cung cấp, bên nhận, thời gian, địa điểm, tên hàng, số lượng và mã nhận diện lô. Mẫu sổ chi tiết có ở bài biểu mẫu truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Phần 1: 5 bước dựng quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Phần dựng làm một lần cho cả xưởng.

| Bước | Việc | Người làm | Dấu hiệu làm đúng |
|---|---|---|---|
| 1. Đặt quy tắc mã lô | Ví dụ giả định: nguyên liệu "N-ngày-số", thành phẩm "mã sản phẩm-ngày-mẻ" | Chủ cơ sở | Ai trong xưởng cũng đọc được mã |
| 2. Ghi đầu vào | Mỗi lần nhận hàng một dòng, dán mã lô lên thùng, giữ hóa đơn | Thủ kho | Không có thùng nguyên liệu nào thiếu nhãn lô |
| 3. Nối lô sản xuất | Mỗi mẻ một phiếu ghi lô nguyên liệu và lượng dùng | Người đứng máy hoặc tổ trưởng | Phiếu ghi đủ cả bao bì, chai, nắp |
| 4. Ghi đầu ra | Mỗi lần giao ghi mã lô thành phẩm, số lượng, người nhận | Người bán hàng, thủ kho | Đơn sàn, đơn đại lý đều có mã lô hoặc ngày xuất |
| 5. Thử định kỳ | Chọn ngẫu nhiên một lô, truy ngược và xuôi, bấm giờ | Chủ cơ sở | Có biên bản thử, ghi chỗ bị tắc |
Thông tư 17/2021 không đặt tần suất thử, nhưng yêu cầu kế hoạch thu hồi được thử nghiệm và rà soát hằng năm (Điều 8). Thử mỗi tháng một lô trong 3 tháng đầu giúp phát hiện lỗ hổng sớm.

Dựng và chạy thử truy xuất trong một ngày
Năm bước dựng quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm có thể bắt đầu trong một ngày làm việc. Lịch dưới đây là ví dụ minh họa cho xưởng nhỏ có vài sản phẩm, tùy cơ sở có thể kéo dài hơn.
| Khung giờ (minh họa) | Việc | Kết quả cuối buổi |
|---|---|---|
| Đầu buổi sáng | Chốt quy tắc mã lô, in bốn mẫu sổ hoặc tạo tệp bảng tính | Quy tắc dán ở kho và khu sản xuất |
| Cuối buổi sáng | Dán mã lô cho mọi thùng nguyên liệu, bao bì đang có trong kho | Sổ nhập có dòng cho từng lô tồn |
| Buổi chiều | Ghi phiếu sản xuất cho mẻ của ngày, in mã lô lên bao bì | Một lô thành phẩm có phiếu đầy đủ |
| Cuối ngày | Ghi sổ xuất cho hàng giao trong ngày, chạy thử truy xuất lô vừa làm | Biên bản thử ghi thời gian và chỗ tắc |
Lần chạy thử truy xuất đầu tiên thường lộ ra chỗ thiếu cột hoặc thiếu người ghi. Sửa ngay trong tuần đầu, rồi lặp lại với lô khác. Sau vài lần, quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm mới thật sự chạy đều.
Phần 2: quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm khi có yêu cầu
Phần chạy của quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm chỉ làm khi có việc.
Khi nhận phản ánh hoặc yêu cầu của cơ quan quản lý, cơ sở làm theo Điều 7 Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT. Điều này đặt trình tự 4 việc cho cơ sở truy xuất thực phẩm không bảo đảm an toàn.
- Xác định lô sản xuất hoặc lô giao cần truy xuất, dựa trên thông tin đã lưu.
- Tổng hợp số lượng đã sản xuất, đã nhận, đã bán, còn tồn, kèm danh sách khách hàng, đại lý nếu có.
- Xác định công đoạn sản xuất liên quan tới lô đó.
- Lập báo cáo kết quả truy xuất, thu hồi, xử lý và nguyên nhân.
Với thực phẩm thuộc Bộ Công Thương, Thông tư 63/2026/TT-BCT (ban hành 30/9/2026, hiệu lực 15/11/2026, thay Thông tư 11/2026/TT-BCT) yêu cầu cung cấp hồ sơ truy xuất trong 24 giờ. Mốc tính từ khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Cổng thông tin tỉnh Hà Tĩnh cũng đăng cùng các mốc này. Nếu sổ sách nằm rải rác ở nhiều nơi, 24 giờ trôi qua rất nhanh.
Hàng rủi ro cao thuộc Bộ Công Thương còn phải khai dữ liệu lô trên VeriGoods từ 1/1/2027, theo Thông tư 31/2026/TT-BCT.
Bốn việc trên chạy nhanh khi mỗi người biết mình mở sổ nào. Bảng phân vai dưới đây là gợi ý cho cơ sở nhỏ.
| Vai | Việc khi có yêu cầu | Sổ phụ trách |
|---|---|---|
| Chủ cơ sở | Nhận yêu cầu, quyết định giữ hàng, ký báo cáo | Biên bản và báo cáo |
| Thủ kho | Đếm tồn của lô, lọc sổ xuất theo mã lô | Sổ nhập, sổ xuất, sổ hàng trả về |
| Tổ trưởng sản xuất | Tìm phiếu sản xuất, liệt kê lô nguyên liệu đã dùng | Phiếu sản xuất theo lô |
| Người bán hàng | Xuất danh sách đơn online theo ngày, báo đại lý | Đơn sàn, đơn website, danh bạ đại lý |

Nếu kết quả truy xuất cho thấy phải thu hồi, chuyển sang quy trình thu hồi sản phẩm theo lô với các mốc 24 giờ và 3 ngày riêng.
Cân đối số lượng: phép thử cho biết sổ có đúng không

Bước "tổng hợp số lượng" chỉ có ý nghĩa khi các con số khớp nhau. Đây là phép kiểm quan trọng nhất của quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Công thức cân đối số lượng cho lô thành phẩm như sau.
Số đã sản xuất = Tồn kho + Đã xuất (từng nơi nhận) + Hỏng, hủy, mẫu lưu.
Ví dụ giả định với một lô tương ớt 600 chai.
| Dòng | Số chai | Nguồn số liệu |
|---|---|---|
| Đã sản xuất | 600 | Phiếu sản xuất |
| Tồn kho | 140 | Đếm thực tế |
| Đại lý A | 200 | Sổ xuất hàng |
| Đại lý B | 150 | Sổ xuất hàng |
| Đơn online | 96 | Đơn sàn và website lọc theo ngày xuất |
| Mẫu lưu, hỏng | 6 | Sổ hàng hủy |
| Chênh lệch | 8 | Cần tìm |
Tám chai chênh lệch có thể là đơn bán lẻ tại cửa hàng không ghi, hoặc hàng biếu. Chênh nhỏ ở lần thử là tín hiệu tốt để sửa sổ trước khi có sự cố thật.
Thời gian và chi phí của quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Chi phí chính là giờ công ghi sổ, không phải tiền mua công cụ.
| Hạng mục | Cần gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dựng ban đầu | Quy tắc mã lô, bốn mẫu sổ, nhãn mã lô | Bắt đầu được trong một ngày như lịch ở trên |
| Ghi hằng ngày | Vài dòng mỗi lần nhập, mỗi mẻ, mỗi lần giao | Ghi ngay tại chỗ, không ghi bù cuối ngày |
| Kiểm định kỳ | Một lần chạy thử truy xuất mỗi tháng | Kèm bảng cân đối số lượng |
| Công cụ thêm (nếu cần) | Phần mềm kho có lô, tem QR | Chỉ thêm khi sổ đã chạy ổn |
Cách so chi phí giữa sổ, bảng tính, phần mềm và tem QR có ở bài nên chọn truy xuất nguồn gốc thực phẩm nào.
Mẹo chạy quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm và lỗi thường gặp
Bốn mẹo giúp sổ chạy gọn hơn.
- In mã lô bằng ngày sản xuất cộng số mẻ, đừng dùng số thứ tự chạy dài khó nhớ.
- Ghi lô nguyên liệu cho cả bao bì tiếp xúc trực tiếp như chai, túi, nắp.
- Gom 4 sổ vào một tệp bảng tính chung, mỗi sổ một trang, cột mã lô đặt cùng vị trí để lọc nhanh.
- Lưu ảnh hóa đơn nhập vào thư mục theo tháng, tên tệp có mã lô.
Lỗi hay gặp là trộn lô nguyên liệu không ghi cả hai mã, in sẵn tem rồi đổi mẻ, đơn online không ghi lô. Đủ 9 lỗi kèm cách sửa có ở bài lỗi thường gặp khi truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Checklist trước khi vận hành quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm
- [ ] Quy tắc mã lô đã viết ra, dán ở kho và khu sản xuất.
- [ ] 4 sổ đã có mẫu, đã chỉ định người ghi.
- [ ] Mã lô in rõ trên bao bì, khớp phiếu sản xuất.
- [ ] Đơn đại lý và đơn online đều ghi được mã lô hoặc ngày xuất.
- [ ] Đã thử truy một lô, có bảng cân đối và ghi thời gian.
- [ ] Biết sản phẩm thuộc bộ nào quản lý, thời hạn lưu hồ sơ và thời hạn nộp khi được yêu cầu.
Ví dụ thực tế: truy xuất QR tới từng lô chè
HTX Tâm Trà Việt có thương hiệu TRAVINA, ở Đại Từ, Thái Nguyên. Đây là nơi ZoneTech dùng website, quy trình và sổ lô trước khi làm cho khách. Chè được hái từ vùng trồng của 90 hộ thành viên. Mỗi lô có mã QR truy xuất tới hộ trồng, hồ sơ VietGAP và ISO 22000 công khai trên website. Xem quy trình và truy xuất của TRAVINA.

Đọc tiếp trong nhóm truy xuất thực phẩm
Mỗi bài dưới đây bổ sung một phần cho quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
- Văn bản áp dụng, thời hạn lưu cho hàng chế biến: truy xuất nguồn gốc thực phẩm chế biến.
- Bốn mẫu sổ kèm ví dụ đã điền: biểu mẫu truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
- Giấy tờ chứng minh nguồn gốc: nguồn gốc thực phẩm.
- Quy trình chung cho mọi ngành hàng: quy trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Bốn lúc phải mở sổ ra truy, kèm mốc giờ, có ở bài truy xuất thực phẩm khi nào.
Cơ sở ở Đà Nẵng có thể xem cách chuẩn bị khai trên hệ thống thành phố ở bài truy xuất thực phẩm Đà Nẵng.
Cần quy trình viết sẵn cho phòng ban?
Với phần phân vai và biểu mẫu của quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm, giải pháp ZoneKit của ZoneTech có bộ quy trình và biểu mẫu theo phòng ban. Bạn có thể chấm điểm vận hành miễn phí trước để biết nên sửa khâu nào.
Với phần tem và dữ liệu lô, giải pháp ZoneQR của ZoneTech làm tem QR chống giả, truy xuất nguồn gốc và QR dẫn khách về Zalo OA. ZoneQR có gói hỗ trợ tuân thủ Thông tư 31/2026/TT-BCT. Bạn có thể xem trang giới thiệu ZoneTech hoặc gửi yêu cầu ở trang liên hệ. Giá từng gói có ở bảng giá.

Câu hỏi thường gặp về quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm có bắt buộc viết thành văn bản không?
Luật An toàn thực phẩm yêu cầu cơ sở truy xuất được khi có yêu cầu hoặc khi phát hiện hàng không an toàn. Viết quy trình ra giấy giúp chứng minh với đoàn kiểm tra. Nó cũng giúp người thay thế làm được khi chủ cơ sở vắng mặt.
Truy xuất một lô mất bao lâu là đạt?
Văn bản không đặt thời gian truy cho từng lô, nhưng Thông tư 63/2026/TT-BCT yêu cầu nộp hồ sơ trong 24 giờ khi được yêu cầu. Lần thử nội bộ nên đặt mục tiêu thấp hơn nhiều để còn thời gian tổng hợp báo cáo.
Cơ sở chỉ bán tại chỗ có cần quy trình này không?
Thông tư 17/2021 loại trừ hộ sản xuất nhỏ lẻ dùng tại chỗ, không đưa ra thị trường. Có bán ra thị trường thì nên có quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm và hỏi cơ quan an toàn thực phẩm địa phương về nghĩa vụ cụ thể.
Có cần tem QR mới làm được quy trình truy xuất không?
Không. Tem QR chỉ giúp người mua xem thông tin lô, còn quy trình truy xuất dựa trên sổ ghi chép. Khi sổ đã chạy ổn, tem QR theo lô giúp đại lý và người mua tự kiểm tra hàng.
Bao lâu nên chạy thử truy xuất một lần?
Mỗi tháng một lô trong 3 tháng đầu, sau đó có thể thưa hơn. Kế hoạch thu hồi vẫn cần được thử và rà soát hằng năm theo Điều 8 Thông tư 17/2021.
Ai nên giữ quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm?
Chủ cơ sở giữ bản gốc, thủ kho giữ một bản dán ở kho.
Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm chế biến khác nông sản tươi thế nào?
Thực phẩm chế biến cần thêm bước nối lô sản xuất, vì nhiều lô nguyên liệu vào một lô thành phẩm. Nông sản tươi thường chỉ cần ghi vùng trồng, ngày thu và nơi giao.
Cập nhật lần cuối: 28/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận