Quy trình kế toán bán hàng: từ đơn hàng đến công nợ và doanh thu
Quy trình kế toán bán hàng là chuỗi 6 bước kế toán xử lý một đơn bán: nhận chứng từ đơn hàng, ghi xuất kho và giá vốn, lập hóa đơn, ghi doanh thu, theo dõi công nợ, thu tiền và đối chiếu. Làm đủ 6 bước thì cuối tháng doanh thu, tồn kho và công nợ khớp nhau mà không phải dò lại từng đơn.
Bài này dành cho kế toán một người và chủ doanh nghiệp nhỏ bán sỉ, bán lẻ hoặc bán chịu cho đại lý.
Mục lục
6 bước quy trình kế toán bán hàng
Quy trình kế toán bán hàng đi theo một đơn từ lúc chốt đến lúc tiền về. Đây là phần chi tiết của bước chứng từ, ghi sổ và đối chiếu trong quy trình kế toán chung.

| Bước | Người làm | Chứng từ, đầu ra |
|---|---|---|
| 1. Nhận đơn đã duyệt | Bán hàng gửi kế toán | Đơn hàng hoặc hợp đồng, giá đã duyệt |
| 2. Xuất kho, ghi giá vốn | Thủ kho, kế toán | Phiếu xuất kho có chữ ký |
| 3. Lập hóa đơn | Kế toán | Hóa đơn điện tử gửi khách |
| 4. Ghi doanh thu | Kế toán | Bút toán doanh thu, thuế |
| 5. Theo dõi công nợ | Kế toán | Sổ chi tiết từng khách, hạn trả |
| 6. Thu tiền, đối chiếu | Kế toán, chủ | Phiếu thu, sao kê, biên bản đối chiếu |
Bán lẻ thu tiền ngay thì gần như bỏ qua bước 5. Bán chịu thì bước 5 và 6 tốn công nhất.
Chứng từ bán hàng cần có
Mỗi đơn cần đủ bộ chứng từ bán hàng trước khi ghi sổ. Thiếu một tờ là cuối tháng phải đi tìm lại.

- Chứng từ bán hàng là bộ giấy tờ chứng minh một lần bán đã xảy ra, gồm đơn hàng, phiếu xuất kho, hóa đơn và chứng từ thu tiền.
- Giá vốn hàng bán là giá trị của số hàng đã xuất ra để bán, tính theo giá nhập và phương pháp tính giá xuất kho doanh nghiệp đã chọn.
- Doanh thu bán chịu là doanh thu đã ghi nhận khi giao hàng nhưng khách chưa trả tiền, nên đồng thời phát sinh khoản phải thu.
Với hàng hóa, mốc lập hóa đơn thường gắn với lúc giao hàng, không chờ khách trả tiền. Kế toán nên đối chiếu quy định hóa đơn hiện hành cho trường hợp riêng của mình. Hóa đơn và chứng từ dùng ghi sổ được lưu theo thời hạn của Luật Kế toán, chi tiết ở bài quy trình lưu trữ hồ sơ kế toán.
Hạch toán doanh thu bán hàng và giá vốn
Trong quy trình kế toán bán hàng, mỗi đơn sinh ra hai bút toán: doanh thu và giá vốn. Hệ thống tài khoản dưới đây dùng chung cho doanh nghiệp theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và Thông tư 99/2025/TT-BTC. Doanh nghiệp nên kiểm lại với chế độ kế toán mình đang áp dụng.

- Ghi doanh thu: Nợ TK 131 (bán chịu) hoặc TK 111, 112 (thu ngay). Có TK 511 phần giá chưa thuế, Có TK 3331 phần thuế GTGT đầu ra nếu có.
- Ghi giá vốn: Nợ TK 632, Có TK 156 theo giá trị hàng xuất kho.
- Khi khách trả tiền: Nợ TK 111 hoặc 112, Có TK 131.
Hạch toán doanh thu bán hàng mà quên bút toán giá vốn là lỗi hay gặp nhất của quy trình kế toán bán hàng. Tồn kho trên sổ vẫn còn, lãi gộp bị đẩy lên cao giả.
Ví dụ quy trình kế toán bán hàng cho đơn bán chịu
Đây là ví dụ giả định, số liệu chỉ để minh họa. Một công ty phân phối bánh kẹo bán 50 thùng cho đại lý, giá bán chưa thuế 12 triệu đồng, giá vốn 9 triệu đồng, hạn trả 30 ngày.

| Ngày | Việc của kế toán | Bút toán |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Nhận đơn đã duyệt, thủ kho lập phiếu xuất 50 thùng | Nợ 632 / Có 156: 9 triệu |
| Ngày 1 | Lập hóa đơn khi giao hàng | Có 511: 12 triệu. Có 3331: thuế nếu có. Nợ 131: tổng hai khoản |
| Ngày 1 | Ghi sổ chi tiết công nợ đại lý, hạn ngày 31 | Không có bút toán mới |
| Ngày 28 | Nhắc đại lý trước hạn 3 ngày | Không có bút toán mới |
| Ngày 30 | Tiền về tài khoản, đối chiếu sao kê | Nợ 112 / Có 131 |
Phép tính kiểm lại: lãi gộp của đơn là 12 trừ 9 bằng 3 triệu đồng. Nếu quên bút toán giá vốn, báo cáo sẽ ghi lãi gộp 12 triệu, sai gấp 4 lần.
Đối chiếu cuối tháng và lỗi hay gặp
Cuối tháng, quy trình kế toán bán hàng kết thúc bằng ba phép so. Số lượng xuất kho phải khớp số lượng trên hóa đơn. Doanh thu trên sổ phải khớp tổng hóa đơn đã lập. Số dư TK 131 từng khách phải khớp sổ chi tiết công nợ.

- Bán hàng chốt giá riêng cho khách mà không báo, hóa đơn lệch giá đơn.
- Giao hàng trước, lập hóa đơn dồn cuối tuần, dễ sai kỳ.
- Khách trả gộp nhiều đơn, kế toán không ghi rõ trừ vào đơn nào.
- Hàng bị trả lại nhưng không có phiếu nhập lại, tồn kho lệch.
Chỉ tiêu đo việc làm đúng hạn của vị trí này có ở bài KPI kế toán bán hàng. Sổ theo dõi nợ từng khách có mẫu ở bài quản lý công nợ khách hàng bằng Excel.
Cùng nhóm: kế toán thương mại điện tử, quy trình kế toán công nợ và quy trình kế toán kho.
Câu hỏi thường gặp
Quy trình kế toán bán hàng khác quy trình bán hàng thế nào?
Quy trình bán hàng lo tìm khách, chốt đơn, giao hàng. Quy trình kế toán bán hàng nhận chứng từ của các bước đó để ghi sổ, theo dõi nợ và đối chiếu.
Bán lẻ tại quầy có cần ghi từng đơn không?
Phần mềm bán hàng ghi từng đơn. Quy trình kế toán bán hàng cho bán lẻ có thể ghi doanh thu tổng theo ngày, miễn là chứng từ chi tiết lưu đủ.
Hàng bán bị trả lại xử lý thế nào?
Cần phiếu nhập kho hàng trả lại và chứng từ điều chỉnh hóa đơn theo quy định. Sau đó ghi giảm doanh thu, công nợ và tăng tồn kho.
Cần quy trình viết sẵn cho phòng ban?
Bộ quy trình mẫu theo phòng ban trong giải pháp ZoneKit có quy trình kế toán bán hàng ghi rõ ai giao chứng từ cho ai, hạn mấy giờ. Hãy làm bài chấm điểm vận hành miễn phí rồi tải quy trình mẫu về sửa. Giá từng gói có ở bảng giá.
Cập nhật lần cuối: 06/11/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận