Nông sản xuất khẩu: tiêu chuẩn và hồ sơ cần chuẩn bị cho từng thị trường (2026)

Muốn đưa nông sản xuất khẩu đi Trung Quốc, EU, Mỹ hay Nhật, doanh nghiệp cần ba thứ trước khi tìm được khách: vùng trồng và cơ sở đóng gói có mã số, sản phẩm đạt giới hạn dư lượng của nước nhập khẩu, và hồ sơ truy xuất được từng lô. Bài này dành cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và trang trại đang bán trong nước, muốn biết mỗi thị trường đòi hỏi gì và nên chuẩn bị theo thứ tự nào. Phần hồ sơ vùng trồng và truy xuất theo lô cũng là phạm vi của giải pháp Nông sản của Zonetech.

Tóm tắt nhanh

Xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025 đạt 70,09 tỷ USD; 8 tháng năm 2026 đạt 49,3 tỷ USD, tăng 7%.

Trung Quốc chiếm 22,7%, Mỹ 19,1%, Nhật 6,8% kim ngạch 8 tháng năm 2026.

Từ 2026, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nộp tại UBND cấp xã; hồ sơ xuất khẩu xử lý tối đa 10 ngày làm việc.

Trung Quốc áp dụng Lệnh 280 thay Lệnh 248 từ 1/6/2026; EUDR áp dụng với doanh nghiệp lớn và vừa từ 30/12/2026.

Chè không nằm trong 7 nhóm hàng của EUDR, nhưng vẫn chịu đợt rà soát giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật của EU.

Bức tranh nông sản xuất khẩu năm 2026

Thị trường lớn, nhưng tiêu chuẩn ngày càng đi sâu xuống từng vùng trồng. Năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 70,09 tỷ USD, có 11 nhóm hàng vượt 1 tỷ USD; cả giai đoạn 2021-2025 đạt gần 288 tỷ USD (Nông nghiệp và Môi trường, 15/01/2026).

Công nhân phân loại và đóng thùng trái cây xuất khẩu

Tám tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt 49,3 tỷ USD, tăng 7%. Trung Quốc là thị trường lớn nhất với 22,7%, tiếp theo là Mỹ 19,1% và Nhật 6,8%. Từ đầu năm đến 10/9/2026, Văn phòng SPS Việt Nam nhận 249 thông báo về biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật từ Trung Quốc, EU và khu vực Trung Đông, châu Phi (Trung tâm WTO và Hội nhập, 18/9/2026).

Con số 249 thông báo trong chưa đầy 9 tháng cho thấy quy định đổi liên tục. Doanh nghiệp nhỏ khó tự theo dõi hết, nên cần một người hoặc một đơn vị chuyên cập nhật thông báo SPS cho đúng mặt hàng mình bán.

Mỗi thị trường đòi hỏi gì? Bảng so sánh nhanh

Mỗi thị trường có một "cửa" bắt buộc riêng. Bảng dưới gom các yêu cầu chính, chi tiết ở từng mục phía sau.

Thị trường	Yêu cầu bắt buộc chính	Văn bản, hệ thống	Mốc cần nhớ
Trung Quốc	Mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói (trái cây tươi); đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm với Hải quan Trung Quốc (GACC)	Lệnh 280	Hiệu lực 1/6/2026
EU	Giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL); với 7 nhóm hàng của EUDR: chứng minh không gây mất rừng	Quy định (EU) 2023/1115	EUDR từ 30/12/2026 (lớn, vừa), 30/6/2027 (nhỏ, siêu nhỏ)
Mỹ	Đăng ký cơ sở thực phẩm với FDA, gia hạn 2 năm một lần	Đăng ký cơ sở thực phẩm (FFR)	Kỳ gia hạn 1/10-31/12/2026
Nhật	Dư lượng hóa chất nông nghiệp theo hệ thống danh mục cho phép (Positive List), mức chung 0,01 ppm với chất chưa có MRL	Positive List System	Áp dụng từ 29/5/2006

Nguồn từng dòng được dẫn trong các mục bên dưới.

Bảng so sánh yêu cầu xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật

Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói xuất khẩu

Mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói là "chứng minh thư" của lô hàng: bên nhập khẩu dùng mã này để biết quả được trồng ở đâu, đóng gói ở đâu. Với trái cây tươi đi Trung Quốc, thiếu mã thì hàng không vào được thị trường (Tạp chí Công Thương, 3/2022).

Thủ tục đã thay đổi trong năm 2026. Theo Nghị định 38/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 36/2026/NQ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã thông báo cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói (Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 31/7/2026):

Trường hợp	Thời hạn xử lý	Ghi chú
Không xuất khẩu, hoặc thị trường không yêu cầu mã	3 ngày làm việc	UBND cấp xã hậu kiểm trong tối đa 3 tháng
Xuất khẩu sang thị trường có yêu cầu mã	Tối đa 10 ngày làm việc	Xã kiểm tra yêu cầu kỹ thuật của nước nhập khẩu
Cấp lại do đổi tên, đổi người đại diện, đổi địa giới	2 ngày làm việc

Người đăng ký chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin khai báo. Có mã rồi vẫn phải giữ: nhật ký canh tác, sổ thuốc bảo vệ thực vật, sổ nhập xuất của nhà đóng gói. Hồ sơ, biểu mẫu và lỗi hay gặp được hướng dẫn trong bài mã số cơ sở đóng gói.

EUDR cho cà phê, cao su, gỗ

EUDR là Quy định chống mất rừng của EU: hàng thuộc 7 nhóm (gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành, gỗ) phải chứng minh không được sản xuất trên đất mới phá rừng và tuân thủ luật nước sản xuất. Quy định áp dụng từ 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, từ 30/6/2027 với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ (Trung tâm WTO và Hội nhập, 25/9/2026).

Bảy nhóm hàng thuộc EUDR và mốc áp dụng theo quy mô doanh nghiệp

Có hai điểm doanh nghiệp Việt Nam nên biết:

EU đã xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia rủi ro thấp, nên tần suất kiểm tra thấp hơn, nhưng nghĩa vụ minh bạch chuỗi cung ứng và truy xuất vẫn còn nguyên (cùng nguồn trên).
Theo bản sửa đổi EU công bố ngày 28/01/2026, chỉ bên đầu tiên đưa hàng vào thị trường EU nộp tuyên bố thẩm định; các bên phía sau giữ số tham chiếu. Nhà sản xuất nhỏ ở nước rủi ro thấp chỉ cần nộp một tờ khai đơn giản (Ủy ban châu Âu).

Trên thực tế, nhà nhập khẩu EU sẽ hỏi tọa độ lô đất và bằng chứng không phá rừng. Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam khuyến nghị xác định vùng trồng, tọa độ địa lý và làm sạch dữ liệu từ bây giờ. Danh sách giấy tờ và cách lấy tọa độ cho từng hộ có trong bài EUDR.

Chè không thuộc 7 nhóm trên. Một hợp tác xã chè như TRAVINA (có VietGAP chè búp tươi) không chịu EUDR, nhưng nếu tính chuyện bán sang EU vẫn phải theo dõi giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vì EU đang rà soát MRL với chè cùng xoài, cà chua, cam quýt, dâu tây, ớt (nguồn Trung tâm WTO, 18/9/2026, đã dẫn ở trên).

Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: GACC và Lệnh 280

Trung Quốc là thị trường lớn nhất, và cửa vào là đăng ký với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC). Lệnh 280 do GACC ban hành ngày 14/10/2025 thay Lệnh 248, có hiệu lực từ 1/6/2026 (VnEconomy, 21/10/2025).

So sánh Lệnh 248 và Lệnh 280 của Hải quan Trung Quốc

Nội dung	Lệnh 248 (2022 đến 31/5/2026)	Lệnh 280 (từ 1/6/2026)
Cách đánh giá	Hải quan Trung Quốc đánh giá hệ thống quản lý an toàn thực phẩm của nước xuất khẩu	Phân loại theo rủi ro
Gia hạn mã	Doanh nghiệp tự nộp gia hạn 3-6 tháng trước khi hết hạn	Cơ sở đủ điều kiện được tự động gia hạn thêm 5 năm (trừ một số trường hợp)
Đổi thông tin	Cập nhật hồ sơ	Đổi địa chỉ, người đại diện hoặc giấy phép kinh doanh thì mã bị tạm dừng ngay, phải đăng ký lại
Cơ chế tự đăng ký	Có, cho nhóm hàng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật	Chấm dứt; nhóm hàng cần thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền sẽ được liệt kê

Nguồn bảng: VnEconomy (21/10/2025). Điểm dễ bị bỏ sót nhất là việc đổi địa chỉ hay người đại diện: nhiều doanh nghiệp nhỏ thay đổi đăng ký kinh doanh mà không biết mã xuất khẩu bị dừng theo. Thủ tục đăng ký, nhóm hàng và cách tra mã được hướng dẫn trong bài GACC.

Xuất khẩu nông sản sang EU, Mỹ, Nhật

Ba thị trường này ít yêu cầu mã vùng trồng hơn Trung Quốc, nhưng kiểm tra dư lượng và hồ sơ cơ sở rất chặt.

Mỹ: đăng ký cơ sở với FDA

Cơ sở sản xuất, chế biến, đóng gói hoặc lưu giữ thực phẩm tiêu thụ tại Mỹ, kể cả cơ sở ở nước ngoài, phải đăng ký với Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và gia hạn hai năm một lần, trong khoảng 1/10 đến 31/12. Cơ sở không gia hạn đúng hạn sẽ bị coi là hết hiệu lực đăng ký (FDA, 29/9/2026). Năm 2026 là năm gia hạn, hạn cuối 31/12/2026. Hướng dẫn đăng ký từng bước có trong bài FDA.

Nhật: hệ thống danh mục cho phép

Từ 29/5/2006, Nhật áp dụng hệ thống Positive List với hóa chất nông nghiệp (thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y). Chất nào chưa có giới hạn dư lượng riêng thì áp mức chung 0,01 ppm (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản). Mức này rất thấp, nên dùng thuốc không có trong danh mục của Nhật là rủi ro lớn.

EU: giới hạn dư lượng và kiểm tra tăng cường

Ngoài EUDR, EU liên tục rà soát MRL của nhiều hoạt chất, và một số mặt hàng Việt Nam đang bị tăng tần suất kiểm tra khi nhập khẩu (Trung tâm WTO, 18/9/2026). Danh sách hoạt chất và mức MRL cụ thể cần tra theo từng mặt hàng.

Bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ một thị trường và một mặt hàng, rồi làm ngược từ yêu cầu của bên mua về vùng trồng.

Tuần	Việc cần làm	Đầu ra
1-2	Chọn 1 thị trường, 1 mặt hàng; tra yêu cầu (mã số, MRL, đăng ký cơ sở) và thông báo SPS mới nhất	Danh sách yêu cầu viết ra giấy
3-4	Rà soát vùng trồng: diện tích, tọa độ, danh sách hộ, nhật ký canh tác, thuốc đang dùng	Hồ sơ vùng trồng
5-6	Nộp hồ sơ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói tại UBND cấp xã; đăng ký GACC hoặc FDA nếu cần	Mã số, số đăng ký
7-8	Gửi mẫu kiểm nghiệm dư lượng tại phòng thí nghiệm được chỉ định	Phiếu kết quả
9-12	Dựng quy trình ghi chép theo lô từ vùng trồng đến kiện hàng; giao lô thử	Lô hàng đầu tiên truy xuất được

Lộ trình 12 tuần chuẩn bị hồ sơ nông sản xuất khẩu

Ba lỗi hay gặp: dùng thuốc bảo vệ thực vật không có trong danh mục của nước nhập khẩu; đổi đăng ký kinh doanh mà quên cập nhật mã GACC; nhật ký canh tác ghi bù cuối vụ nên không khớp với lô hàng.

Zonetech hỗ trợ gì?

Zonetech không làm thủ tục xuất khẩu thay doanh nghiệp. Phần Zonetech làm là nền dữ liệu phía sau: truy xuất theo lô, hồ sơ vùng trồng, kênh bán và quy trình vận hành cho doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại nông sản. Xem chi tiết giải pháp nông sản. Giá: liên hệ để nhận báo giá theo quy mô. Nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản qua hotline 0828.229.666 hoặc 0976.179.886.

Nhận tư vấn cho doanh nghiệp nông sản cùng Zonetech

Câu hỏi thường gặp

Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc cần những mã gì?

Trái cây tươi cần mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm còn phải có mã đăng ký với Hải quan Trung Quốc theo Lệnh 280, hiệu lực từ 1/6/2026.

Đăng ký mã số vùng trồng ở đâu, mất bao lâu?

Nộp tại UBND cấp xã nơi có vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói. Hồ sơ cho thị trường có yêu cầu mã được xử lý tối đa 10 ngày làm việc; trường hợp không xuất khẩu là 3 ngày làm việc.

EUDR có áp dụng cho chè, hồ tiêu, trái cây không?

EUDR chỉ áp dụng cho 7 nhóm: gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành, gỗ và các sản phẩm từ chúng. Chè, hồ tiêu, trái cây không thuộc diện, nhưng vẫn phải đáp ứng MRL và quy định an toàn thực phẩm của EU.

Doanh nghiệp nhỏ có phải tuân thủ EUDR ngay từ 30/12/2026 không?

Doanh nghiệp lớn và vừa áp dụng từ 30/12/2026, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ từ 30/6/2027. Dù vậy, nhà nhập khẩu EU có thể yêu cầu dữ liệu vùng trồng từ nhà cung cấp Việt Nam sớm hơn.

Đăng ký FDA có mất phí không, có phải gia hạn không?

Có phải gia hạn hai năm một lần, từ 1/10 đến 31/12; năm 2026 hạn cuối là 31/12/2026. Mức phí và yêu cầu đại diện tại Mỹ cần tra trên trang FDA.

Nên làm VietGAP hay GlobalGAP trước khi xuất khẩu?

Tùy bên mua. VietGAP là nền ghi chép tốt cho vùng trồng trong nước; nhiều nhà nhập khẩu ở EU, Nhật yêu cầu chứng nhận quốc tế. Hỏi rõ bên mua trước khi chọn.

Đọc tiếp: cách làm truy xuất nguồn gốc nông sản theo lô cho doanh nghiệp nhỏ.

Cập nhật lần cuối: 13/10/2026.