ZoneTechNhật ký sản xuất lúa: mẫu ghi theo vụ từ làm đất đến thu hoạch
Nhật ký sản xuất lúa là sổ ghi lại mọi việc làm trên một thửa ruộng trong một vụ: giống gì, gieo sạ ngày nào, bón phân và phun thuốc gì với liều lượng bao nhiêu, thu hoạch được bao nhiêu và bán cho ai. Với hộ và HTX trồng lúa, sổ này là căn cứ để được chứng nhận VietGAP, để ký và giữ hợp đồng bao tiêu, và để trả lời người mua khi lô lúa có vấn đề. Bài này dành cho HTX, tổ hợp tác và hộ trồng lúa; khung mẫu nhật ký dùng chung cho mọi cây trồng có trong bài mẫu nhật ký sản xuất.
Tóm tắt nhanh
- Ghi theo thửa và theo vụ, mỗi thửa một mã (ví dụ lô A1).
- 6 giai đoạn: làm đất, giống và gieo sạ, bón phân, phòng trừ sâu bệnh, quản lý nước, thu hoạch và bán.
- Mỗi lần phun thuốc ghi tên thuốc, nồng độ, lượng dùng và thời gian cách ly, để không thu hoạch trước hạn.
- TCVN 11892-1:2017 yêu cầu lưu hồ sơ tối thiểu 12 tháng tính từ ngày thu hoạch.
- Ghi trong ngày làm việc, không ghi bù cuối vụ.
Nhật ký sản xuất lúa cần ghi những gì?
Theo mục 3.1.4 của TCVN 11892-1:2017 (VietGAP trồng trọt), cơ sở phải ghi chép các nội dung quy định tại Phụ lục C và lưu hồ sơ tối thiểu 12 tháng tính từ ngày thu hoạch để phục vụ kiểm tra nội bộ và truy xuất nguồn gốc (TCVN 11892-1:2017). Phụ lục C gồm ba nhóm bảng:
- Kết quả phân tích mẫu đất, nước tưới, sản phẩm (nếu có lấy mẫu).
- Vật tư đầu vào: giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; tên, số lượng, nơi mua, hạn sử dụng.
- Quá trình sản xuất và tiêu thụ: ngày làm, phân bón (tên, lượng), thuốc BVTV (tên, nồng độ và lượng, thời gian cách ly), sản lượng thu hoạch, ngày xuất bán, tên người mua, khối lượng.
Vì sao phải ghi và ghi khi nào được giải thích trong bài nhật ký sản xuất. Phần dưới chỉ cách chia các bảng này theo đúng nhịp một vụ lúa.
Mẫu ghi theo 6 giai đoạn của vụ lúa
| Giai đoạn | Cột cần ghi | Giấy tờ kèm |
|---|---|---|
| 1. Làm đất | Ngày, mã thửa, diện tích, cách làm (cày, trục, xử lý rơm rạ), vôi hoặc chế phẩm nếu dùng | – |
| 2. Giống và gieo sạ | Tên giống, cấp giống, lượng giống, nơi mua, ngày ngâm ủ, ngày sạ hoặc cấy | Hóa đơn hoặc phiếu mua giống |
| 3. Bón phân | Ngày, tên phân, lượng (kg/thửa), lần bón, người bón | Phiếu mua phân |
| 4. Phòng trừ sâu bệnh | Ngày, sâu bệnh gặp, tên thuốc, nồng độ, lượng dùng, thời gian cách ly, người phun | Phiếu mua thuốc |
| 5. Quản lý nước | Ngày bơm, rút nước, nguồn nước | Kết quả phân tích nước nếu có |
| 6. Thu hoạch và bán | Ngày thu, sản lượng, độ ẩm khi bán (nếu đo), người mua, khối lượng, số phiếu cân | Phiếu cân, hợp đồng |
Nếu HTX dùng chung một mẫu cho nhiều hộ, nên in sẵn các cột này trên một trang cho mỗi giai đoạn, kèm ô mã thửa ở góc trên để không lẫn giữa các thửa.
Ghi thuốc bảo vệ thực vật đúng cách
Đây là phần hay bị ghi thiếu nhất, và cũng là phần người mua, đơn vị chứng nhận xem kỹ nhất.
- Tên thuốc: ghi đúng tên thương phẩm trên bao bì, không ghi tên gọi tắt.
- Nồng độ và lượng: ví dụ “pha 1 gói cho bình 16 lít, phun 4 bình cho 1.000 m²”.
- Thời gian cách ly: chép từ nhãn thuốc, rồi tính sẵn ngày sớm nhất được thu hoạch và ghi vào cột ghi chú.
- Người phun và lý do phun: giúp kiểm tra lại khi có sâu bệnh tái phát.
Trước khi chốt ngày gặt, xem lại cột thời gian cách ly của lần phun cuối. Nếu chưa qua thời gian cách ly thì lùi ngày thu hoạch.
Ví dụ: một vụ đông xuân
Ví dụ giả định cho một thửa 5.000 m² (lô A1), số liệu minh họa:
| Ngày | Việc | Chi tiết |
|---|---|---|
| 05/12 | Làm đất | Cày, trục, vùi rơm rạ |
| 18/12 | Sạ | Giống cấp xác nhận, 50 kg, mua tại đại lý X |
| 28/12 | Bón lót, bón thúc lần 1 | Tên phân, lượng theo kg cho cả thửa |
| 20/01 | Phun thuốc | Tên thuốc, nồng độ, 10 bình; thời gian cách ly theo nhãn, ghi ngày được thu sớm nhất |
| Cuối tháng 3 | Thu hoạch | Sản lượng theo phiếu cân, bán cho đơn vị bao tiêu theo hợp đồng |
Khi có hợp đồng bao tiêu, ghi số hợp đồng và số phiếu cân ở giai đoạn 6 để đối chiếu khi thanh toán; các điều khoản riêng cho lúa xem bài hợp đồng bao tiêu lúa.
Dùng nhật ký cho VietGAP, bao tiêu và truy xuất
- VietGAP: ngoài ghi chép, TCVN 11892-1:2017 yêu cầu tự kiểm tra nội bộ không quá 12 tháng một lần; nhật ký là hồ sơ chính để tự kiểm tra.
- Bao tiêu: bên mua thường yêu cầu xem nhật ký để chắc lúa làm đúng quy trình đã thỏa thuận.
- Truy xuất: khi một lô lúa bị phản ánh, mã thửa và phiếu cân giúp lần ngược về đúng ruộng, đúng lần phun thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Hộ trồng lúa không làm VietGAP có cần ghi nhật ký không?
Không bắt buộc với mọi hộ, nhưng nên ghi nếu bán qua HTX, có hợp đồng bao tiêu hoặc bán cho đơn vị yêu cầu truy xuất. Ghi giản lược vẫn tốt hơn không ghi.
Ghi sổ giấy hay ghi trên điện thoại?
Cả hai đều được. Sổ giấy dễ cho người lớn tuổi; ghi trên điện thoại hay bảng tính giúp HTX gom số nhiều hộ nhanh hơn. Quan trọng là ghi trong ngày và đủ cột.
Mất sổ giữa vụ thì làm gì?
Ghi lại ngay từ phiếu mua vật tư và trí nhớ, đánh dấu phần ghi lại, rồi tiếp tục ghi bình thường. Từ vụ sau nên chụp ảnh từng trang sau mỗi lần ghi.
Nếu HTX cần dựng mẫu nhật ký cho nhiều hộ và nối với tem truy xuất, xem giải pháp truy xuất cho nông sản của ZoneTech.
Cập nhật lần cuối: 24/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận