Quy trình mua hàng thanh toán tiền mặt: giới hạn cần biết
Mua hàng thanh toán tiền mặt vẫn hợp pháp, nhưng có một giới hạn cần nhớ là mốc 5 triệu đồng. Hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên trả bằng tiền mặt sẽ mất quyền khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Với doanh nghiệp, khoản đó cũng không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Bài này dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, kế toán và hộ kinh doanh hay trả tiền hàng tại chỗ.
Mục lục
Giới hạn khi mua hàng thanh toán tiền mặt
Có hai quy định cùng dùng mốc 5 triệu đồng, một của thuế GTGT và một của thuế TNDN.

Khấu trừ thuế GTGT đầu vào là việc lấy thuế GTGT đã trả khi mua hàng trừ vào thuế GTGT phải nộp khi bán.
| Loại thuế | Quy định | Hiệu lực | Trả tiền mặt từ 5 triệu thì |
|---|---|---|---|
| Thuế GTGT | Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15, Nghị định 181/2025/NĐ-CP | Từ 1/7/2025 | Không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào |
| Thuế TNDN | Điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP | Từ 15/12/2025 | Không được tính vào chi phí được trừ |
Mốc thuế GTGT tính trên giá đã gồm thuế, theo hướng dẫn của Thuế TP. Hà Nội dẫn trên VnEconomy. Mốc thuế TNDN áp cho từng lần mua có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên. Nội dung Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP được đăng tại Hệ thống pháp luật (đọc ngày 19/11/2026).
Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là giấy tờ chứng minh tiền đi qua ngân hàng, như ủy nhiệm chi hoặc sao kê chuyển khoản. Nghị định 320 dẫn chiếu cách hiểu này về các văn bản thuế GTGT. Vì vậy, mua hàng thanh toán tiền mặt chỉ nên dùng cho khoản nhỏ.
4 trường hợp mua hàng thanh toán tiền mặt dễ vướng
Phần lớn sai sót không nằm ở đơn lớn. Chúng nằm ở các cách trả tiền tưởng là an toàn.

- Mua nhiều lần trong ngày của cùng một người bán, mỗi lần dưới 5 triệu nhưng tổng từ 5 triệu. Theo Nghị định 320, khoản này vẫn phải có chứng từ không dùng tiền mặt mới được trừ chi phí.
- Ghi chi phí khi chưa trả tiền, sau đó lại trả bằng tiền mặt. Doanh nghiệp phải điều chỉnh giảm chi phí ở kỳ phát sinh việc trả tiền.
- Nhân viên mua hộ. Nghị định 320 cho phép nếu có quy chế hoặc quyết định ủy quyền và nhân viên trả bằng hình thức không dùng tiền mặt. Doanh nghiệp hoàn trả lại tiền cho nhân viên.
- Mua nông sản của người trực tiếp trồng. Điều 9 có nhóm quy định riêng cho trường hợp này, kèm bảng kê thu mua. Kế toán nên đọc toàn văn trước khi áp dụng.
Trường hợp thứ ba là kiểu mua hàng thanh toán tiền mặt hay gặp ở cửa hàng nhỏ. Nhân viên cầm tiền mặt đi chợ đầu mối, trả một lần 6 triệu. Khoản đó sẽ không được tính vào chi phí được trừ.
Quy trình chi tiền mặt dưới mốc
Dưới 5 triệu đồng, mua hàng thanh toán tiền mặt vẫn được. Chứng từ vẫn phải đủ để ghi sổ.

- Người mua có phiếu đề nghị hoặc đơn đã được duyệt đúng hạn mức.
- Nhận hàng, kiểm số lượng, lấy hóa đơn của người bán.
- Lập phiếu chi, có chữ ký người nhận tiền và người duyệt chi.
- Thủ quỹ ghi sổ quỹ trong ngày, kế toán đối chiếu tồn quỹ cuối ngày.
Phiếu chi tiền mặt là chứng từ kế toán ghi số tiền ra khỏi quỹ, lý do chi và người nhận. Doanh nghiệp lập theo chế độ kế toán đang áp dụng, ví dụ Thông tư 99/2025/TT-BTC. Cách lập sổ quỹ có ở bài sổ quỹ tiền mặt excel.
Ai được duyệt khoản chi đến mức nào thì ghi trong bài quy trình phê duyệt mua hàng.
Checklist trước khi chi
Kế toán dò sáu dòng sau trước mỗi lần mua hàng thanh toán tiền mặt.

- [ ] Giá trị hóa đơn, gồm thuế, dưới 5 triệu đồng.
- [ ] Trong ngày chưa có lần mua khác của cùng người bán làm tổng vượt 5 triệu.
- [ ] Đơn không bị chia nhỏ để né mốc chuyển khoản.
- [ ] Có hóa đơn hoặc chứng từ hợp lệ của người bán.
- [ ] Phiếu chi có chữ ký người nhận tiền.
- [ ] Sổ quỹ đã ghi và khớp tồn quỹ thực tế.
Dòng thứ ba quan trọng. Chia một đơn thành nhiều hóa đơn nhỏ để trả tiền mặt là dấu hiệu bất thường khi cơ quan thuế kiểm tra. Các điểm kiểm soát khác của khâu chi nằm trong bài thủ tục kiểm soát chu trình mua hàng.
Ví dụ giả định
Số liệu dưới đây là giả định. Một quán ăn mua hàng thanh toán tiền mặt với cùng một lò mổ trong ngày.

- Sáng mua 3,2 triệu, trả tiền mặt, có hóa đơn.
- Chiều mua thêm 2,5 triệu cũng định trả tiền mặt.
Tổng trong ngày là 3,2 cộng 2,5 bằng 5,7 triệu đồng, vượt mốc 5 triệu. Theo Nghị định 320, cả hai lần cần chứng từ không dùng tiền mặt mới được trừ chi phí. Cách làm đúng là chuyển khoản lần chiều. Lần sáng thì hỏi kế toán cách xử lý, vì đã trả tiền mặt. Từ đó, quán ghi vào quy trình: mua cùng người bán trong ngày thì gom lại, chuyển khoản một lần.
Cùng nhóm: mua hàng và công nợ phải trả.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có bị giới hạn khi mua hàng thanh toán tiền mặt không?
Mốc chi phí được trừ ở Nghị định 320 thuộc thuế TNDN của doanh nghiệp. Hộ kinh doanh nên hỏi cơ quan thuế quản lý về cách áp cho mình.
Mua hàng thanh toán tiền mặt từ 5 triệu có bị phạt không?
Hai văn bản nêu trên nói về hệ quả thuế: mất khấu trừ GTGT và không được trừ chi phí. Bài không nêu mức phạt vì không có căn cứ đã kiểm.
Mua hàng thanh toán tiền mặt có mẫu quy trình chi trong bộ quy trình theo phòng ban của giải pháp ZoneKit. Hãy làm bài chấm điểm vận hành miễn phí rồi tải quy trình mẫu về sửa. Bước chi tiền chung có trong bài quy trình thanh toán.
Muốn biết thêm về đội ngũ, bạn xem trang giới thiệu ZoneTech. Cần trao đổi thêm, bạn gọi hoặc nhắn Zalo 0976.179.886, hoặc gửi yêu cầu ở trang liên hệ.
Cập nhật lần cuối: 19/11/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận