Ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất: nhật ký, kho và chất lượng
Chuyển đổi số trong sản xuất ở xưởng nhỏ nên bắt đầu từ ba chỗ ghi chép nhiều nhất: nhật ký mẻ, kho nguyên liệu và phiếu kiểm chất lượng. Ba chỗ này nối với nhau bằng một mã lô chung. Khi đã nối, xưởng truy được một lô hàng lỗi về đúng mẻ, đúng nguyên liệu, đúng ca, không phải lật sổ.
Bài này dành cho chủ xưởng, doanh nghiệp vừa và nhỏ và hộ kinh doanh có sản xuất, chế biến.
Mục lục
Chuyển đổi số trong sản xuất bắt đầu từ đâu?
Chuyển đổi số trong sản xuất nên bắt đầu từ chỗ một thông tin đang bị ghi nhiều lần nhất.

Wikipedia mô tả chuyển đổi số là việc tổ chức đưa công nghệ số vào dùng và chuyển quy trình sang dạng số. Ở xưởng, đó thường là ba tờ giấy: sổ ca, phiếu xuất kho và phiếu kiểm.
| Vùng | Trước | Sau | Số đo có thêm |
|---|---|---|---|
| Nhật ký mẻ | Sổ ca viết tay, cuối tuần chép vào Excel | Phiếu mẻ trên điện thoại hoặc máy tính bảng | Sản lượng, giờ dừng máy theo ca |
| Kho | Phiếu xuất giấy, tồn đếm cuối tháng | Cấp phát theo mã mẻ, tồn trừ ngay | Hao hụt so với định mức |
| Chất lượng | Phiếu kiểm để trong tủ | Phiếu kiểm có ảnh, gắn mã lô | Tỷ lệ lỗi theo mẻ, theo nguyên liệu |
Mã lô là mã riêng cho một mẻ hoặc một nhóm thành phẩm làm cùng điều kiện. Mã lô là sợi dây nối ba vùng. Thiếu nó, chuyển đổi số trong sản xuất chỉ là ba file rời nhau.
Nhật ký mẻ: từ sổ ca sang phiếu trên điện thoại
Phiếu mẻ điện tử là biểu mẫu trên điện thoại thay cuốn sổ ca, mỗi mẻ một dòng.

Mỗi dòng ghi mã mẻ, ngày giờ, sản phẩm, lô nguyên liệu và người đứng máy. Thêm sản lượng đạt, sản lượng hỏng, phút dừng máy và lý do. Một biểu mẫu trên Google Forms hoặc ứng dụng của phần mềm sản xuất là đủ lúc đầu. Dữ liệu tự đổ về một bảng tính.
Cột phút dừng máy giúp sau này tính hiệu suất thiết bị. OEE là chỉ số đo thiết bị được dùng tốt tới đâu so với khả năng tối đa, gồm sẵn sàng, tốc độ và chất lượng (Wikipedia). Cách đặt chỉ số này cho xưởng có trong bài KPI trong sản xuất.
Kho: cấp phát theo mẻ, trừ tồn tự động
Trong chuyển đổi số trong sản xuất, kho xuất nguyên liệu theo mã mẻ, không xuất theo lời gọi.

Khi tổ trưởng tạo mẻ, phần mềm hoặc bảng tính tính ra lượng nguyên liệu theo định mức. Thủ kho xuất đúng lượng đó, ghi lô nguyên liệu vào phiếu. Tồn kho trừ ngay, không chờ cuối tháng. Chênh lệch giữa lượng xuất và định mức chính là hao hụt, hiện ra theo từng mẻ.
Các bước nhập, cấp phát và đối chiếu chi tiết có trong bài quản lý kho nguyên vật liệu. Với chuyển đổi số trong sản xuất, điểm mới chỉ là mỗi lần xuất đều gắn với một mã mẻ.
Chất lượng: phiếu kiểm có ảnh và mã lô
Bước cuối khi số hóa xưởng là phiếu kiểm điện tử: ghi kết quả, chụp ảnh mẫu và gắn mã lô.
Người kiểm chọn mã lô, điền các chỉ tiêu đã quy định, chụp ảnh mẫu đạt hoặc lỗi. Lô không đạt được đánh dấu chờ xử lý, kho không xuất bán được. Như vậy hàng lỗi bị chặn ở xưởng, không phải đợi khách phản ánh. Cách viết quy trình kiểm có trong bài kiểm soát chất lượng.
Ví dụ giả định: xưởng tương ớt 15 người
Số liệu và tình huống là giả định để minh họa. Một đại lý báo một thùng tương ớt bị tách nước.

Trước khi số hóa, chủ xưởng lật sổ ca, tìm phiếu xuất kho, hỏi lại tổ trưởng. Việc truy mất gần nửa ngày mà vẫn không chắc lô ớt nào. Sau khi nối ba vùng bằng mã lô, chủ xưởng gõ mã in trên thùng vào bảng tính. Kết quả hiện ra: mẻ 14 ngày 10/10, ca chiều, dùng lô ớt của nhà cung cấp B, phiếu kiểm ghi độ sệt sát ngưỡng.
Từ đó xưởng lọc được các lô khác cùng dùng lô ớt này để kiểm tra lại. Truy lô hàng lỗi nhanh là lợi ích dễ thấy nhất của chuyển đổi số trong sản xuất.
Lưu ý riêng của xưởng
Số hóa xưởng khó hơn số hóa văn phòng, vì xưởng có những điều kiện riêng.

- Tay đeo găng, ướt hoặc dính bột: dùng máy tính bảng treo tường, nút to, ít ô gõ.
- Sóng yếu trong xưởng: chọn công cụ lưu tạm khi mất mạng, hoặc giữ sổ dự phòng.
- Thợ lớn tuổi: tập huấn tại máy, chạy song song sổ giấy 2-4 tuần.
- Làm từng vùng, nhật ký mẻ trước, kho sau, chất lượng cuối.
Cách chọn công cụ và ước tính chi phí có trong bài ứng dụng chuyển đổi số trong doanh nghiệp.
Cùng nhóm: chuyển đổi số quy trình vận hành và chuyển đổi số nông nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Xưởng nhỏ có cần phần mềm sản xuất riêng không?
Chưa cần ngay khi mới làm chuyển đổi số trong sản xuất. Biểu mẫu điện thoại và bảng tính dùng chung đủ cho năm đầu, miễn là có mã lô thống nhất.
Chuyển đổi số trong sản xuất mất bao lâu?
Với xưởng nhỏ, chuyển đổi số trong sản xuất mất khoảng 4-6 tuần cho mỗi vùng, gồm cả chạy song song. Ba vùng có thể xong trong một quý nếu làm lần lượt.
Có cần gắn cảm biến vào máy không?
Không bắt buộc ở bước đầu. Thợ ghi phút dừng máy bằng tay vào phiếu mẻ đã đủ để thấy máy nào hay dừng.
Dữ liệu sản xuất ai được xem?
Tổ trưởng xem ca mình, chủ xưởng xem toàn bộ. Nên phân quyền ngay từ đầu để tránh sửa nhầm.
Cần người làm cùng? Xem ZoneKit – bộ quy trình phòng ban.