ZoneTechKPI trong sản xuất: chỉ số sản lượng, tỷ lệ lỗi và hiệu suất máy
KPI trong sản xuất là các chỉ số đo xưởng làm ra bao nhiêu và đúng chất lượng đến đâu. Chúng cũng cho biết máy móc, con người được dùng hiệu quả thế nào. Với xưởng nhỏ và cơ sở chế biến, 6 chỉ số là đủ. Đó là sản lượng so kế hoạch, tỷ lệ lỗi, OEE, thời gian dừng máy, năng suất lao động và giao hàng đúng hạn. Bài này dành cho chủ xưởng và tổ trưởng sản xuất. Các bước đặt KPI nói chung có trong bài cách làm KPI.
Tóm tắt nhanh
- KPI sản xuất gồm 6 chỉ số, từ sản lượng đến giao đúng hạn.
- OEE = Sẵn sàng × Hiệu suất × Chất lượng, nên một yếu tố yếu kéo cả chỉ số xuống.
- Số liệu lấy từ phiếu sản xuất theo ca, không cần phần mềm đắt tiền.
- Gắn KPI theo tổ, theo ca để người làm thấy được kết quả của mình.
- Không dùng KPI để ép tăng ca vượt giờ làm việc theo luật.
Mục lục
KPI trong sản xuất đo những gì?
Xưởng nhỏ thường chỉ theo dõi một con số là sản lượng. Con số này không cho biết vì sao hụt. Có thể do máy hỏng, thiếu nguyên liệu, công nhân chậm hay hàng lỗi phải làm lại. Bộ KPI trong sản xuất tách sản lượng thành từng phần để biết sửa ở đâu. Các phần đó là thời gian máy chạy, tốc độ chạy, tỷ lệ hàng đạt và giao hàng kịp cho khách.
6 chỉ số nên đo
Bảng dưới là 6 chỉ số KPI trong sản xuất cho xưởng nhỏ.
| Chỉ số | Công thức | Cao hay thấp là tốt |
|---|---|---|
| Sản lượng so kế hoạch | Sản phẩm đạt thực tế / sản lượng kế hoạch | Cao |
| Tỷ lệ lỗi | Sản phẩm lỗi, làm lại / tổng sản phẩm làm ra | Thấp |
| OEE | Sẵn sàng × Hiệu suất × Chất lượng | Cao |
| Thời gian dừng máy | Tổng phút dừng ngoài kế hoạch trong kỳ | Thấp |
| Năng suất lao động | Sản phẩm đạt / tổng giờ công trực tiếp | Cao |
| Giao hàng đúng hạn | Đơn giao đúng hạn / tổng đơn đến hạn | Cao |
Thời gian dừng máy là tổng số phút máy dừng ngoài kế hoạch, ví dụ do hỏng hay chờ nguyên liệu. Năng suất lao động là số sản phẩm đạt trên một giờ công trực tiếp. Xưởng làm thủ công là chủ yếu có thể bỏ OEE và thời gian dừng máy. Khi đó KPI sản xuất chỉ còn 4 chỉ số.
Cách tính OEE có ví dụ
OEE là hiệu suất thiết bị tổng thể, tính bằng tích của ba tỷ lệ. Sẵn sàng là thời gian máy thật sự chạy so với thời gian kế hoạch. Hiệu suất là tốc độ chạy so với tốc độ lý tưởng. Chất lượng là sản phẩm đạt so với tổng sản phẩm (Overall equipment effectiveness).
Ví dụ giả định cho một máy đóng gói trong một ca như sau.
| Dữ liệu | Giá trị |
|---|---|
| Thời gian kế hoạch | 480 phút |
| Dừng ngoài kế hoạch (hỏng, chờ nguyên liệu) | 60 phút |
| Thời gian chạy | 420 phút |
| Tốc độ lý tưởng | 1 phút/sản phẩm |
| Tổng sản phẩm làm ra | 360 |
| Sản phẩm đạt | 342 |
- Sẵn sàng = 420 / 480 = 87,5%.
- Hiệu suất = (360 × 1 phút) / 420 phút = 85,7%.
- Chất lượng = 342 / 360 = 95,0%.
- OEE = 87,5% × 85,7% × 95,0% ≈ 71,3%.
Có thể kiểm tra nhanh bằng một phép tính khác. OEE cũng bằng sản phẩm đạt nhân tốc độ lý tưởng chia thời gian kế hoạch, tức 342 × 1 / 480 ≈ 71,3%. Trong ví dụ này, chỗ hụt lớn nhất là dừng máy 60 phút và máy chạy chậm. Việc đầu tiên là ghi lý do dừng máy và chuẩn bị nguyên liệu trước ca. Chưa cần đầu tư máy mới.
Nguồn số tại xưởng nhỏ
Không cần phần mềm, chỉ cần một phiếu sản xuất theo ca. Mỗi máy hoặc mỗi tổ ghi một dòng gồm các cột sau.
- Giờ bắt đầu, giờ kết thúc ca và các lần dừng (lý do, số phút).
- Số sản phẩm làm ra, số sản phẩm lỗi, số làm lại.
- Số người và số giờ làm của tổ.
- Mã lệnh sản xuất hoặc mã đơn hàng để đối chiếu giao hàng.
Tổ trưởng ghi cuối ca, quản lý xưởng nhập vào bảng tính mỗi ngày. Người kiểm hàng lỗi không nên là người làm ra sản phẩm đó. Phiếu này là nguồn số cho KPI trong sản xuất và cũng là một phần của quy trình vận hành xưởng.
Gắn KPI theo ca, theo tổ
KPI sản xuất tính chung cả xưởng khó tạo động lực. Lý do là từng người không thấy phần việc của mình. Hãy giao 3 chỉ số cho mỗi tổ: sản lượng so kế hoạch, tỷ lệ lỗi và thời gian dừng có ghi lý do. OEE và giao đúng hạn để quản lý xưởng chịu. Bảng KPI trong sản xuất theo ca nên dán ở xưởng để tổ tự theo dõi.
Năng suất lao động dùng để sắp người hợp lý, không dùng để ép tăng ca. Bộ luật Lao động 2019 quy định giờ làm bình thường không quá 8 giờ một ngày và 48 giờ một tuần. Làm thêm giờ có giới hạn riêng. Phía nhân sự của xưởng có bộ chỉ số riêng trong bài KPI trong nhân sự. Cách trình bày số hằng tháng sẽ có ở bài cách làm báo cáo KPI.
Câu hỏi thường gặp
OEE bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung cho mọi xưởng. Hãy đo OEE của chính máy mình trong 1–2 tháng làm mức nền. Sau đó đặt mục tiêu cải thiện từng bước, ưu tiên yếu tố thấp nhất trong ba yếu tố.
Hàng làm lại có tính là hàng lỗi không?
Có, nên tính vào tỷ lệ lỗi của KPI sản xuất và ghi riêng số làm lại. Làm lại tốn thời gian máy và công dù cuối cùng hàng vẫn đạt.
Xưởng thủ công có cần OEE không?
Không bắt buộc với KPI trong sản xuất thủ công. Năng suất trên giờ công và tỷ lệ lỗi thường phản ánh đủ hiệu quả của xưởng.
Nếu xưởng cần mẫu phiếu sản xuất theo ca và quy trình vận hành viết sẵn, xem bộ quy trình SOP cho doanh nghiệp ZoneKit. Bạn cũng có thể chấm điểm vận hành miễn phí để biết nên sửa khâu nào trước. Giá từng gói có ở bảng giá.
Cập nhật lần cuối: 26/10/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận