Cách vẽ sơ đồ quy trình sản xuất: ký hiệu, điểm kiểm và công cụ vẽ
Vẽ sơ đồ quy trình sản xuất là đặt các công đoạn lên giấy theo thứ tự, nối bằng mũi tên, và đánh dấu chỗ hàng được kiểm. Bạn chỉ cần 4 ký hiệu cơ bản và một buổi làm với tổ trưởng. Sơ đồ tốt cho thấy ngay hàng đi đâu khi không đạt.
Bài này dành cho chủ xưởng, tổ trưởng muốn vẽ sơ đồ quy trình sản xuất để dán ở xưởng hoặc đưa vào văn bản quy trình.
Mục lục
Ký hiệu sơ đồ cần biết
Bốn ký hiệu đầu tiên đủ để vẽ sơ đồ quy trình sản xuất ở phần lớn xưởng nhỏ.

Theo ASQ, lưu đồ là sơ đồ thể hiện các bước của một quá trình theo thứ tự, dùng ký hiệu và mũi tên. Đây cũng là một trong 7 công cụ chất lượng cơ bản.
Theo Wikipedia, vợ chồng Gilbreth trình bày “flow process chart” năm 1921 tại Hội Kỹ sư Cơ khí Hoa Kỳ. Bộ ký hiệu chuẩn hiện nay là ISO 5807, tiêu chuẩn quốc tế về ký hiệu lưu đồ, ban hành năm 1985. Bảng dưới là các ký hiệu sơ đồ hay dùng khi vẽ sơ đồ quy trình sản xuất.
| Ký hiệu | Ý nghĩa | Ví dụ ở xưởng |
|---|---|---|
| Hình bầu dục | Bắt đầu, kết thúc | Nhận đơn sản xuất; nhập kho thành phẩm |
| Hình chữ nhật | Một bước công việc | Ngâm gạo, sấy, đóng gói |
| Hình thoi | Quyết định, thường có hai nhánh | Độ khô đạt chưa? |
| Mũi tên | Hướng đi của hàng | Từ sấy sang đóng gói |
| Hình bình hành | Đầu vào hoặc đầu ra | Gạo nhận vào; bánh thành phẩm |
| Hình tài liệu | Phiếu, hồ sơ | Phiếu mẻ, phiếu kiểm |
Hình thoi là ký hiệu quyết định, có ít nhất hai mũi tên đi ra, thường ghi “đạt” và “không đạt”. Khi vẽ sơ đồ quy trình sản xuất, mỗi ký hiệu quyết định gần như chính là một điểm kiểm. Không cần thuộc hết ký hiệu sơ đồ trong tiêu chuẩn, chỉ cần cả xưởng hiểu giống nhau.
6 bước vẽ sơ đồ quy trình sản xuất
ASQ gợi ý vẽ theo nhóm, dùng giấy dán. Phần dưới điều chỉnh cách vẽ sơ đồ quy trình sản xuất cho xưởng nhỏ.

- Đặt tên và phạm vi. Ghi rõ sơ đồ bắt đầu ở đâu và kết thúc ở đâu, ví dụ từ nhận gạo tới nhập kho.
- Liệt kê công đoạn. Mỗi công đoạn viết lên một tờ giấy dán, dùng động từ: ngâm, xay, tráng, sấy.
- Xếp thứ tự. Dán lên bảng theo thứ tự thực tế, không theo thứ tự “nên có”.
- Thêm điểm kiểm. Chèn ký hiệu quyết định ở chỗ hàng được kiểm, vẽ nhánh không đạt đi đâu.
- Nối mũi tên. Chỉ nối khi cả nhóm đồng ý thứ tự.
- Đi lại một vòng. Mang bản vẽ xuống xưởng, đi theo hàng thật, sửa chỗ sai.
Bước 6 hay bị bỏ. Nhưng chỉ khi đi theo hàng thật mới thấy chỗ chờ, chỗ làm lại, chỗ hàng đi vòng. ASQ cũng khuyên xem lại sơ đồ để tìm điểm nghẽn, việc trùng lặp và bước thừa.
Đánh dấu điểm kiểm trên sơ đồ
Đây là phần làm việc vẽ sơ đồ quy trình sản xuất khác với sơ đồ bán hàng hay tuyển dụng.

Điểm quyết định là chỗ trên sơ đồ mà hàng chỉ đi tiếp khi đạt. Ví dụ giả định cho một xưởng bánh tráng nhỏ, sơ đồ có 7 bước công việc và 3 điểm quyết định:
- Nhận gạo, rồi điểm quyết định “gạo đạt?”. Không đạt thì trả nhà cung cấp.
- Ngâm, xay, tráng, sấy.
- Điểm quyết định “độ khô đạt?”. Không đạt thì mũi tên quay lại sấy.
- Cắt, đóng gói, rồi kiểm “khối lượng, nhãn đạt?”. Không đạt thì đóng lại.
- Nhập kho thành phẩm.
Cạnh mỗi hình thoi, ghi tên phiếu dùng để ghi kết quả và người kiểm. Như vậy sơ đồ nối được với văn bản quy trình. Nhánh “không đạt” phải luôn có điểm đến rõ ràng: làm lại, hạ loại hay trả. Nhánh bỏ trống là lỗi hay gặp nhất khi vẽ sơ đồ quy trình sản xuất lần đầu. Cách kiểm ở hình thoi đầu tiên có ở bài kiểm soát chất lượng đầu vào.
Khi một công đoạn có nhiều bộ phận tham gia, bạn có thể chia sơ đồ thành làn theo bộ phận. Cách vẽ làn có ở bài sơ đồ quy trình tuyển dụng.
Công cụ vẽ: nên chọn cái nào?
Chọn theo việc bạn sẽ làm với sơ đồ.

- Giấy dán, bảng trắng: hợp nhất cho bản nháp, cả tổ cùng sửa.
- Word, PowerPoint, Google Slides: có sẵn hình khối, đủ cho sơ đồ một trang đưa vào văn bản.
- Công cụ vẽ sơ đồ chuyên dụng chạy trên trình duyệt: hợp khi sơ đồ dài, sửa thường xuyên.
Với xưởng nhỏ, nên vẽ sơ đồ quy trình sản xuất trên giấy trước, rồi mới chép lên máy. Sơ đồ đẹp mà sai thứ tự còn tệ hơn sơ đồ viết tay đúng.
Câu hỏi thường gặp
Sơ đồ quy trình sản xuất nên dài bao nhiêu?
Gọn trong một trang A4 hoặc A3. Nếu dài hơn, tách thành sơ đồ tổng gồm các công đoạn lớn và sơ đồ chi tiết cho công đoạn khó.
Vẽ sơ đồ quy trình sản xuất xong thì dùng thế nào?
Dán ở xưởng để người mới học việc. Đưa vào mục nội dung của văn bản quy trình, theo khung ở bài mẫu quy trình sản xuất sản phẩm. Cách viết điểm kiểm thành văn bản có ở bài quy trình kiểm soát chất lượng.
Bao lâu nên vẽ lại sơ đồ?
Vẽ sơ đồ quy trình sản xuất lại mỗi khi thay máy, đổi công thức, thêm sản phẩm hoặc thêm điểm kiểm. Ghi ngày sửa ở góc sơ đồ để biết bản nào mới nhất.
Cần quy trình viết sẵn cho phòng ban?
Giải pháp ZoneKit của ZoneTech có bộ quy trình mẫu theo phòng ban, gồm khối sản xuất, giúp bạn vẽ sơ đồ quy trình sản xuất và viết văn bản đi kèm. Hãy chấm điểm vận hành miễn phí và tải quy trình mẫu. Giá từng gói có ở bảng giá.
Chuẩn bị một xấp giấy dán và hẹn tổ trưởng một buổi chiều để vẽ bản nháp.
Cập nhật lần cuối: 19/11/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận