Quy trình bán hàng qua đại lý: từ ký đại lý đến đặt hàng và đối soát
Quy trình bán hàng qua đại lý gồm năm chặng: chọn và ký đại lý, nhận đặt hàng, giao hàng, đối soát công nợ và chăm sóc đại lý. Khác với bán thẳng cho người dùng, bạn bán cho người bán lại. Vì vậy quy trình phải giữ đều ba thứ: giá, hàng và tiền.
Bài này dành cho xưởng sản xuất, nhà phân phối nhỏ và hộ kinh doanh đang có từ vài đại lý trở lên.
Mục lục
Đại lý là gì và có mấy hình thức?
Đại lý thương mại là hoạt động bên đại lý nhân danh chính mình mua, bán hàng cho bên giao đại lý để hưởng thù lao. Cách hiểu này theo Điều 166 Luật Thương mại 2005. Phần đại lý nằm ở Điều 166 đến Điều 177 của luật này.

Trên thực tế, nhiều cửa hàng gọi là “đại lý” nhưng thật ra là khách mua sỉ. Họ mua đứt hàng và tự định giá bán. Trước khi viết quy trình bán hàng qua đại lý, cần biết mình làm kiểu nào, vì giá, công nợ và hợp đồng sẽ khác.
| Kiểu | Ai định giá bán cho khách | Chủ sở hữu hàng | Bên bán lại nhận gì |
|---|---|---|---|
| Đại lý hưởng hoa hồng | Bên giao đại lý | Bên giao đại lý | Hoa hồng theo tỷ lệ |
| Đại lý bao tiêu | Bên đại lý | Bên giao đại lý | Chênh lệch giá |
| Khách mua sỉ | Khách tự quyết | Thuộc khách | Chênh lệch giá |
Luật yêu cầu hợp đồng đại lý lập bằng văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương. Bảng trên chỉ là cách chia đơn giản. Chỗ chưa rõ, bạn nên hỏi luật sư.
5 chặng của quy trình bán hàng qua đại lý
Trong quy trình bán hàng qua đại lý, mỗi chặng cần một người chịu trách nhiệm và một chứng từ.

- Chọn và ký đại lý: kiểm địa bàn, mặt bằng, khả năng thanh toán. Ký hợp đồng ghi rõ khu vực, chính sách giá, hạn mức công nợ.
- Nhận đặt hàng: đại lý đặt qua một kênh cố định như mẫu đơn, Zalo nhóm hay phần mềm. Nhân viên kiểm hạn mức trước khi xác nhận.
- Giao hàng: kho xuất theo phiếu, đại lý ký biên bản nhận hàng. Hàng lỗi phải báo trong số ngày đã thỏa thuận.
- Đối soát công nợ: hai bên khớp số hàng đã giao, đã trả lại, đã thanh toán. Kết quả là biên bản đối soát có chữ ký.
- Chăm sóc đại lý: xem số bán ra, hỗ trợ trưng bày, báo chương trình mới, nhắc đơn kế tiếp.
Hạn mức công nợ là số tiền tối đa đại lý được nợ cùng lúc. Vượt hạn mức thì đơn mới phải chờ trả bớt nợ cũ. Đây là chặn quan trọng nhất trong quy trình bán hàng qua đại lý, vì nợ dồn là lỗi hay làm xưởng nhỏ kẹt vốn.
Từ chặng 2, đặt hàng của đại lý nên đi qua đúng một kênh. Nhận đơn lẫn lộn qua điện thoại và tin nhắn riêng rất dễ sót hoặc giao trùng.
Lịch đặt hàng và đối soát đại lý theo tháng
Một lịch cố định giúp quy trình bán hàng qua đại lý chạy đều mà không cần nhắc từng người.

| Mốc | Việc | Người làm |
|---|---|---|
| Thứ Hai hằng tuần | Đại lý gửi đặt hàng tuần | Đại lý, nhân viên kinh doanh |
| Trong 1 ngày làm việc | Kiểm hạn mức, xác nhận đơn | Nhân viên kinh doanh |
| Theo tuyến giao | Giao hàng, ký biên bản | Kho, giao hàng |
| Ngày cuối tháng | Gửi bảng đối soát đại lý | Kế toán |
| 5 ngày đầu tháng sau | Ký đối soát, thanh toán | Đại lý, kế toán |
Các mốc trên là gợi ý, bạn sửa theo tuyến giao và hợp đồng thật. Đối soát đại lý là việc hai bên so số liệu hàng và tiền trong kỳ để chốt số nợ còn lại. Làm đều mỗi tháng thì lệch nhỏ được sửa ngay, không dồn tới cuối năm.
Ví dụ giả định: xưởng nước mắm có 12 đại lý
Đây là ví dụ giả định để minh họa. Một xưởng nước mắm nhỏ bán qua 12 đại lý ở ba huyện. Trước đây đại lý gọi điện đặt hàng bất kỳ lúc nào.

Xưởng gặp ba lỗi: giao trùng đơn, quên hàng trả lại khi tính nợ, và một đại lý nợ dồn ba tháng. Xưởng đổi quy trình bán hàng qua đại lý như sau. Đại lý chỉ đặt qua một mẫu đơn trên nhóm Zalo trước 10 giờ thứ Hai. Mỗi đại lý có hạn mức công nợ ghi trong hợp đồng. Cuối tháng kế toán gửi bảng đối soát, có cột hàng trả lại riêng.
Đại lý nợ quá hạn mức sẽ bị giữ đơn mới, nên không còn nợ dồn. Ví dụ cho thấy chỗ nên đặt chặn trong quy trình bán hàng qua đại lý.
Khung chung của các bước bán hàng có ở bài quy trình bán hàng 8 bước. Nếu bạn đứng ở phía người muốn nhận làm đại lý, xem bài có mặt bằng muốn làm đại lý.
Cùng nhóm: quy trình bán hàng b2b và quy trình bán hàng dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng đại lý cần ghi những gì?
Tối thiểu nên có hàng hóa, khu vực, giá hoặc thù lao, hạn mức công nợ, cách giao nhận, đổi trả và thời hạn hợp đồng.
Bao lâu nên đối soát với đại lý một lần?
Quy trình bán hàng qua đại lý thường đối soát mỗi tháng một lần. Đại lý lấy hàng nhiều có thể đối soát theo tuần.
Đại lý trả lại hàng thì ghi thế nào?
Lập biên bản nhận hàng trả lại, ghi số lượng và lý do. Trong bảng đối soát, tách cột hàng trả lại để trừ đúng vào nợ.
Quy trình bán hàng qua đại lý có cần phần mềm không?
Dưới vài chục đại lý, bảng tính dùng chung vẫn đủ. Khi đơn nhiều, phần mềm giúp tự kiểm hạn mức và in bảng đối soát.
Cần quy trình viết sẵn cho phòng ban?
Quy trình bán hàng qua đại lý chạy được khi có mẫu đơn, mẫu đối soát và người giữ hạn mức. Bộ giải pháp ZoneKit của ZoneTech có quy trình mẫu cho phòng kinh doanh để bạn sửa theo mô hình đại lý. Hãy chấm điểm vận hành miễn phí trước, rồi tải quy trình mẫu. Xem thêm về đội ngũ ở trang giới thiệu ZoneTech. Giá từng gói có ở bảng giá.
Cập nhật lần cuối: 03/11/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận