ZoneTechBản mô tả công việc và tiêu chuẩn công việc: phân biệt và quy định
Bản mô tả công việc cho biết một vị trí phải làm gì; tiêu chuẩn công việc cho biết làm tới mức nào thì đạt. Luật không bắt doanh nghiệp phải có hai văn bản mang đúng tên này, nhưng hợp đồng lao động phải ghi công việc, và muốn đánh giá “không hoàn thành công việc” thì phải có tiêu chí trong quy chế. Bài này giải thích hai khái niệm, các điều luật liên quan và hồ sơ nên chuẩn bị. Khái niệm JD và các mục cơ bản có trong bài JD là gì.
Tóm tắt nhanh
- Mô tả công việc trả lời “làm gì”; tiêu chuẩn công việc trả lời “làm tới đâu là đạt”.
- Hợp đồng lao động phải ghi công việc và địa điểm làm việc (Điều 21 Bộ luật Lao động 2019).
- Lý do “thường xuyên không hoàn thành công việc” chỉ dùng được khi có tiêu chí trong quy chế, ban hành có tham khảo tổ chức đại diện người lao động (Điều 36).
- Yêu cầu tuyển dụng trong bản mô tả không được phân biệt đối xử (Luật Việc làm 2025, hiệu lực 1/1/2026).
- Hồ sơ gọn: bản mô tả có tiêu chuẩn, quy chế đánh giá, bằng chứng tham khảo ý kiến, chữ ký nhận của người lao động.
Bản mô tả công việc và tiêu chuẩn công việc khác nhau thế nào?
Hai văn bản đi cùng nhau nhưng trả lời hai câu hỏi khác nhau. Doanh nghiệp nhỏ có thể gộp làm một, miễn mỗi nhiệm vụ có cột tiêu chuẩn đi kèm.
| Tiêu chí | Bản mô tả công việc | Tiêu chuẩn công việc |
|---|---|---|
| Trả lời câu hỏi | Vị trí này làm những việc gì | Mỗi việc làm tới mức nào là đạt |
| Nội dung chính | Mục đích vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn, quan hệ, yêu cầu năng lực | Chỉ tiêu số lượng, chất lượng, thời hạn cho từng nhiệm vụ |
| Ví dụ | Trả lời tin nhắn khách trên fanpage và sàn | Phản hồi trong 15 phút giờ hành chính |
| Dùng để | Tuyển dụng, giao việc, ghi vào hợp đồng | Đánh giá, xét thưởng, căn cứ khi chấm dứt hợp đồng |
| Thay đổi khi | Vị trí đổi việc | Mức đặt cần nâng hoặc hạ |
Tiêu chuẩn công việc khác KPI ở chỗ nó là mức tối thiểu để coi là hoàn thành, còn KPI thường là mục tiêu có thể vượt.
Luật quy định gì về mô tả và tiêu chuẩn công việc?
Không có điều luật nào bắt buộc phải có “bản mô tả công việc”. Tuy vậy, bốn quy định dưới đây khiến hai văn bản này gần như cần thiết nếu muốn quản lý lao động đúng luật.
| Văn bản | Điều | Nội dung | Liên quan |
|---|---|---|---|
| Bộ luật Lao động 2019 | Điều 21 | Hợp đồng lao động phải có nội dung công việc và địa điểm làm việc | Bản mô tả là phần giải thích chi tiết cho “công việc” trong hợp đồng |
| Bộ luật Lao động 2019 | Điều 29 | Chuyển người lao động làm việc khác so với hợp đồng: tạm thời, không quá 60 ngày làm việc cộng dồn trong năm nếu không có đồng ý bằng văn bản | Ranh giới “việc trong hợp đồng” dựa vào bản mô tả |
| Bộ luật Lao động 2019 | Điều 36 | Đơn phương chấm dứt khi người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc, xác định theo tiêu chí trong quy chế | Tiêu chuẩn công việc là phần lõi của quy chế này |
| Luật Việc làm 2025 (74/2025/QH15) | Điều 5 | Cấm phân biệt đối xử trong việc làm; hiệu lực 1/1/2026 | Yêu cầu tuyển dụng trong bản mô tả |
Nguồn: Điều 21 theo Tạp chí Luật sư Việt Nam; Điều 29 theo Hệ thống pháp luật; Luật Việc làm 2025 theo LuatVietnam.
Điều 36: tiêu chuẩn công việc phải nằm trong quy chế
Điểm a khoản 1 Điều 36 cho phép người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động “thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động được xác định theo tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của người sử dụng lao động”. Quy chế này do người sử dụng lao động ban hành nhưng phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, nếu có (Hệ thống pháp luật, đối chiếu LuatVietnam). Khi chấm dứt theo lý do này phải báo trước ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, 30 ngày với hợp đồng 12-36 tháng, 3 ngày làm việc với hợp đồng dưới 12 tháng.
Nói gọn: không có tiêu chuẩn viết ra, ban hành đúng thủ tục thì “làm không đạt” chỉ là cảm nhận của người quản lý.
Doanh nghiệp nào cần có?
Mọi doanh nghiệp có ký hợp đồng lao động đều nên có, vì hợp đồng nào cũng phải ghi công việc. Mức độ chi tiết thì tùy quy mô.
| Trường hợp | Nên có gì |
|---|---|
| Hộ kinh doanh, cửa hàng dưới 10 người | Mỗi vị trí một trang: nhiệm vụ và tiêu chuẩn gộp chung |
| Doanh nghiệp nhỏ có trưởng bộ phận | Bản mô tả riêng cho từng vị trí, tiêu chuẩn đưa vào quy chế đánh giá |
| Doanh nghiệp có công đoàn cơ sở | Như trên, kèm biên bản tham khảo ý kiến khi ban hành quy chế |
| Vị trí quản lý, giám đốc | Bản mô tả ghi rõ quyền hạn, hạn mức duyệt chi |
Với vị trí giám đốc, phần quyền hạn quan trọng hơn phần nhiệm vụ; xem bài mô tả công việc của giám đốc công ty.
Ví dụ giả định: tiêu chuẩn công việc của nhân viên bán hàng online
Ví dụ giả định cho một cửa hàng trà bán qua website, sàn và Zalo. Mỗi nhiệm vụ trong bản mô tả có một dòng tiêu chuẩn và cách đo.
| Nhiệm vụ | Tiêu chuẩn đạt | Cách đo | Kỳ |
|---|---|---|---|
| Trả lời tin nhắn khách | Phản hồi trong 15 phút giờ hành chính | Báo cáo thời gian phản hồi của nền tảng | Tháng |
| Tạo và xác nhận đơn | Sai thông tin đơn dưới 2% | Số đơn sửa trên tổng đơn | Tháng |
| Chăm sóc khách cũ | Nhắn nhắc mua lại 50 khách mỗi tuần | Danh sách khách đã nhắn | Tuần |
| Cập nhật sản phẩm | Giá, ảnh, tồn trên các kênh khớp nhau | Kiểm tra ngẫu nhiên 10 mã | Tháng |
Mức “thường xuyên không hoàn thành” cũng nên ghi trong quy chế, ví dụ 3 tháng liên tiếp dưới mức đạt sau khi đã nhắc bằng văn bản. Đây là quy ước nội bộ, không phải con số luật định.
Hồ sơ cần chuẩn bị
Bộ hồ sơ dưới đây giúp tiêu chuẩn công việc dùng được khi cần, kể cả khi có tranh chấp.
- [ ] Bản mô tả công việc từng vị trí, có cột tiêu chuẩn và cách đo.
- [ ] Hợp đồng lao động ghi công việc khớp với bản mô tả (Điều 21).
- [ ] Quy chế đánh giá mức độ hoàn thành công việc, có ngày ban hành.
- [ ] Biên bản hoặc văn bản tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động, nếu có tổ chức này.
- [ ] Chữ ký nhận của người lao động trên bản mô tả và quy chế.
- [ ] Kết quả đánh giá định kỳ, lưu theo kỳ.
- [ ] Phụ lục hợp đồng khi đổi hẳn vị trí hoặc công việc.
Cách viết bản mô tả từ việc thật có trong bài xây dựng bản mô tả công việc.
Zonetech hỗ trợ gì?
Tiêu chuẩn công việc dễ viết hơn khi mỗi việc đã có quy trình. Bộ quy trình mẫu trong quy trình SOP là gì và ZoneKit gồm 90 quy trình cho 15 phòng ban, kèm bài chấm điểm vận hành 8 câu miễn phí; bạn tự làm theo phòng ban hoặc làm cùng Zonetech trong 30 ngày. Hãy làm bài chấm điểm vận hành miễn phí và xem bộ quy trình mẫu trước khi viết tiêu chuẩn cho từng vị trí.
Câu hỏi thường gặp
Bản mô tả công việc có bắt buộc theo luật không?
Không có điều luật bắt buộc văn bản mang tên này. Nhưng hợp đồng lao động phải ghi công việc, và bản mô tả là cách rõ nhất để làm việc đó.
Có được cho nghỉ việc vì không đạt tiêu chuẩn công việc?
Có thể, theo điểm a khoản 1 Điều 36, nếu người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo tiêu chí trong quy chế đã ban hành đúng thủ tục, và báo trước đúng thời hạn. Thiếu quy chế thì rủi ro tranh chấp cao.
Tiêu chuẩn công việc có cần đăng ký với cơ quan nhà nước?
Nội quy lao động có thủ tục đăng ký riêng; quy chế đánh giá có cần đăng ký hay không phụ thuộc việc nó có nằm trong nội quy. Hãy hỏi lại cơ quan lao động địa phương trước khi ban hành.
Thay đổi tiêu chuẩn công việc giữa năm có được không?
Được, nhưng nên ban hành lại quy chế, thông báo và lấy chữ ký nhận. Đổi hẳn công việc so với hợp đồng thì cần phụ lục hợp đồng.
Đọc tiếp: mẫu mô tả công việc
Cập nhật lần cuối: 13/10/2026.