Quy trình bán hàng BPMN: vẽ đúng ký hiệu sự kiện, cổng, làn
Vẽ quy trình bán hàng BPMN là dùng bộ ký hiệu chuẩn BPMN để thể hiện sự kiện, công việc, cổng rẽ nhánh và làn của từng bộ phận. Khác lưu đồ thông thường, BPMN phân biệt rõ luồng việc trong công ty và luồng thông điệp với khách. Bài này đi qua 4 nhóm ký hiệu và một mẫu bán hàng B2B vẽ theo BPMN.
Bài này dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, trưởng phòng kinh doanh muốn vẽ quy trình đủ chuẩn để giao cho phần mềm hoặc đối tác đọc.
Mục lục
BPMN là gì, khi nào nên dùng?
BPMN là chuẩn ký hiệu quốc tế để vẽ quy trình nghiệp vụ.

BPMN là viết tắt của Business Process Model and Notation, tức mô hình và ký hiệu quy trình nghiệp vụ. Theo trang BPMN trên Wikipedia, chuẩn này do tổ chức OMG duy trì từ năm 2005. Bản 2.0.2 công bố tháng 1/2014 và được ISO ban hành thành tiêu chuẩn ISO 19510.
Với cửa hàng nhỏ, lưu đồ 5 ký hiệu là đủ. Các mẫu theo làn và bảng ký hiệu cơ bản có trong bài sơ đồ quy trình bán hàng của công ty. Nên chuyển sang quy trình bán hàng BPMN khi có một trong ba trường hợp sau.
- Quy trình có việc chờ khách phản hồi, cần thể hiện thông điệp qua lại.
- Có việc chạy song song, ví dụ kho xuất hàng cùng lúc kế toán lập hóa đơn.
- Sắp đưa quy trình lên phần mềm, và bên phần mềm đọc được BPMN.
4 nhóm ký hiệu BPMN cần biết
BPMN có bốn nhóm ký hiệu chính.

Bảng dưới tóm ký hiệu BPMN theo trang Wikipedia nêu trên, kèm cách dùng trong quy trình bán hàng BPMN.
| Nhóm | Ký hiệu | Dùng trong bán hàng |
|---|---|---|
| Đối tượng luồng | Sự kiện (tròn), công việc (chữ nhật bo góc), cổng (thoi) | “Nhận yêu cầu báo giá”, “Gửi báo giá”, “Khách đồng ý giá?” |
| Đối tượng kết nối | Luồng tuần tự, luồng thông điệp, liên kết | Báo giá gửi khách là luồng thông điệp |
| Làn bơi | Pool (bể), lane (làn) | Pool công ty chia làn kinh doanh, kho, kế toán |
| Phụ kiện | Đối tượng dữ liệu, nhóm, chú thích | “Đơn đặt hàng”, “Phiếu xuất kho” |
Cổng là ký hiệu hình thoi nơi luồng tách hoặc gộp. Cổng loại trừ (dấu X) chọn đúng một nhánh, cổng song song (dấu +) chạy mọi nhánh cùng lúc. Luồng thông điệp là mũi tên nét đứt nối hai pool, thể hiện thông tin gửi qua lại giữa công ty và khách. Luồng tuần tự là mũi tên nét liền, chỉ dùng bên trong một pool.
Mẫu quy trình bán hàng BPMN cho bán sỉ
Mẫu dưới là ví dụ minh họa cho công ty bán sỉ cho đại lý.

Quy trình bán hàng BPMN này có hai pool. Pool “Đại lý” vẽ thu gọn, chỉ để nhận và gửi thông điệp. Pool “Công ty” có ba làn.
- Làn kinh doanh: sự kiện bắt đầu “Nhận yêu cầu báo giá”, việc “Gửi báo giá” có luồng thông điệp sang đại lý.
- Sự kiện trung gian hẹn giờ “Chờ 3 ngày”. Hết hạn chưa có phản hồi thì làm việc “Gọi nhắc đại lý”.
- Cổng loại trừ “Đại lý đồng ý giá?”. Không thì quay lại “Gửi báo giá” với giá điều chỉnh.
- Có thì nhận đơn đặt hàng, rồi qua cổng song song tách hai nhánh.
- Làn kho làm “Xuất kho, giao hàng”. Làn kế toán làm “Lập hóa đơn, ghi công nợ”.
- Cổng song song thứ hai gộp hai nhánh, kết thúc ở sự kiện “Đơn hoàn tất”.
Mốc “3 ngày” là số giả định. Trong quy trình bán hàng BPMN của bạn, thay bằng thời hạn thật đã thống nhất trong đội.
Điểm khác lưu đồ thường nằm ở bước 4 và bước 6. Lưu đồ thường vẽ kho rồi mới tới kế toán, nên người đọc tưởng phải chờ nhau. Cổng song song cho thấy hai việc chạy cùng lúc, đơn chỉ hoàn tất khi cả hai xong.
5 bước vẽ và lỗi hay gặp
Vẽ quy trình bán hàng BPMN theo thứ tự dưới đây.

- Xác định pool: công ty và các bên ngoài như khách, đại lý, đơn vị vận chuyển.
- Chia làn trong pool công ty, mỗi bộ phận một làn.
- Đặt sự kiện bắt đầu và mọi sự kiện kết thúc, kể cả “Khách từ chối”.
- Thêm công việc, cổng và sự kiện trung gian theo thứ tự thời gian.
- Nối luồng thông điệp giữa các pool, kiểm mỗi cổng tách đều có cổng gộp.
Lỗi hay gặp nhất là dùng luồng tuần tự nối sang pool khách. Lỗi thứ hai là dùng cổng loại trừ cho việc thật ra chạy song song. Lỗi thứ ba là vẽ quá chi tiết, mỗi cú nhấp chuột một ô. Một quy trình bán hàng BPMN cho doanh nghiệp nhỏ nên vừa một trang A4 ngang.
Công cụ: draw.io có sẵn thư viện hình BPMN. Trang bpmn.io do nhóm làm Camunda duy trì, có bản thử vẽ quy trình bán hàng BPMN ngay trên trình duyệt. Hãy kiểm điều khoản sử dụng của từng công cụ trước khi dùng cho công ty.
Cùng nhóm: sơ đồ bán hàng tại cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ có cần vẽ theo BPMN không?
Không cần. Lưu đồ chia làn với 5 ký hiệu là đủ. Chỉ vẽ quy trình bán hàng BPMN khi có việc song song, việc chờ khách hoặc cần đưa lên phần mềm.
Pool và lane khác nhau thế nào?
Pool là một bên tham gia, ví dụ công ty hay khách. Lane là làn bên trong pool, ví dụ phòng kinh doanh hay kho.
Quy trình bán hàng BPMN có thay bảng SOP được không?
Không thay được. Sơ đồ cho thấy luồng và nhánh rẽ. Bảng SOP ghi người làm, thời hạn, biểu mẫu và chỉ số của từng bước.
Bộ quy trình ZoneKit cho việc này
Vẽ xong quy trình bán hàng BPMN, bước tiếp theo là viết thành văn bản SOP cho từng vai trò. Bộ giải pháp ZoneKit gồm quy trình mẫu theo phòng ban, kèm bài chấm điểm vận hành miễn phí 8 câu. Xem thêm ở trang giới thiệu ZoneTech. Giá từng gói có ở bảng giá.
Cập nhật lần cuối: 04/11/2026 · Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận